‘Het is iets om trots op te zijn’

Het immaterieel erfgoed van Nederland wordt langzaam maar zeker ondergebracht in een officiële inventaris van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed (VIE). Dit is een gevolg van Nederland zijn lidmaatschap aan het UNESCO-Verdrag ter Bescherming van het Immaterieel Erfgoed in 2012. Onder ‘immaterieel erfgoed’ worden onder andere tradities, rituelen en eeuwenoude ambachten verstaan. De gemeente Leiden wil graag dat het traditionele feest Leidens Ontzet ook op de lijst van het VIE komt te staan. Inmiddels zijn er twee jaar verstreken, maar staat de traditie nog altijd niet op de lijst. Ik was benieuwd wat de (ex-)Leidenaren hier van vonden en heb daarom twee mensen geïnterviewd die langere tijd in Leiden hebben gewoond en Leidens Ontzet dus ook hebben meegemaakt.

Even voorstellen…
Daniella Pedemonte
Een 22-jarige studente woonachtig in Leiden. Zij studeert momenteel Spaanse taal en cultuur aan de Vrije Universiteit van Amsterdam en heeft ook een aantal jaren op kamers gewoond in deze stad. Voor die tijd woonde zij ook in Leiden, maar niet haar hele jeugd. In 2006 kwam ze naar Nederland met haar moeder en broertje, zij was toen 13 jaar oud. Haar jeugd groeide ze echter op in Nicaraqua en Ecuador.
Jolanda Baronner
Eveneens een 22-jarige studente, maar momenteel woonachtig in Amsterdam. Zij heeft dit jaar haar WO bachelor Psychologie afgerond op de Vrije Universiteit Amsterdam en is nu bezig met haar master. In 1992 werd Jolanda geboren in Oegstgeest en daarna groeide zij op in Leiderdorp, beide plaatsen vallen onder de regio Leiden en zij was dan ook regelmatig in deze stad te vinden. Sinds een aantal jaar woont zij echter op kamers in Amsterdam.

Wat is jouw eerste herinnering aan het feest Leidens Ontzet op 3 oktober?
Daniella: Mijn eerste herinnering aan Leidens Ontzet? Dat is denk ik lopen op de kermis terwijl het heel erg koud was buiten! Het was bijna altijd rotweer op 3 oktober maar dat boeide ons toen niet.
Jolanda: Mijn eerste herinnering aan 3 oktober was toen ik samen met mijn tante naar de kermis ging. We liepen voor mijn gevoel echt heel lang rond en dan mochten we kado's uitkiezen.

Wat zijn jouw persoonlijke associaties aan Leidens Ontzet?
Daniella: Ik heb vooral herinneringen aan het vieren van 3 oktober van toen ik op de middelbare school zat. Het was vaak was het nat en koud buiten, maar het was alsnog gezellig omdat ik met vrienden was. Ik associeer Leidens Ontzet vaak aan die herinneringen.
Jolanda: In het begin, toen ik klein was, vond ik het feest vooral erg leuk door de kermis. Later, rond de 4e klas (van de HAVO), veranderde dat wel. Toen werd ik een tiener en was het leuker om samen met vrienden naar dingen te gaan kijken en praten in de stad en om soms uit te gaan. Ik vind het nu niet meer leuk om er zelf heen te gaan, maar het is wel een leuke herinnering. Het is ook wel iets om trots op te zijn omdat veel mensen buiten Leiden het ook kennen.

Waarom wordt Leidens Ontzet eigenlijk gevierd tot op de dag van vandaag? En waar heb je deze achtergrondinformatie ooit verkregen (als je die hebt)?
Daniella: Leidens Ontzet wordt volgens mij gevierd omdat op 3 oktober Leiden onafhankelijk werd van het Spaanse Rijk. Ik heb dat ooit ergens gehoord, maar ik weet niet meer precies waar of van wie. Ik hoop dat ik het goed heb!
Jolanda: Er wordt op 3 oktober gevierd dat we vrij zijn geworden van de Spanjaarden. Die Spanjaarden lieten ook hutspot achter. Dat zijn dingen die je op de basisschool leert en daarna weer half vergeet.

Heeft het Leidens Ontzet een bepaalde waarde voor jou?
Daniella: Niet persoonlijk, nee, maar ik vind de viering van Leidens Ontzet wel een waarde hebben voor de maatschappij. Het is een kans om alle Leidenaren bij elkaar te brengen om samen iets te vieren. De hele stad is blij en mensen vergeten dan even hun dagelijkse problemen. Ik denk dat het ook is goed voor de cultuur, want het is een traditie die voorlopig niet vergeten gaat worden.
Jolanda: Nee, niet echt. Het is meer leuk om de herinneringen en het feit dat het nog gebeurd. Het heeft verder geen persoonlijke waarde voor mij.

Tijdens het interview heb ik zowel Jolanda als Daniella het een en ander uitgelegd over immaterieel erfgoed en de officiële inventaris van het VIE (zoals ik ook vertel in de inleiding van dit interview). Op basis daarvan heb ik hen de volgende vragen gesteld.

Vind jij dat Leidens Ontzet ook op deze immaterieel erfgoed lijst moet komen om dit zo goed mogelijk te kunnen behouden en waarom wel of niet?
Daniella: Ja, zeker! Ik vind dat Leidens Ontzet deel is van de cultuur van Leiden. Het is een traditie en het wordt elk jaar weer groter. Leiden staat bekend om 3 oktober en er komen ook mensen van verschillende plekken om samen met de Leidenaren te feesten. De gemeenschap van Leiden is er, volgens mij, ook heel trots op en draagt elke keer weer bij aan de organisatie. Het feest wordt zo eigenlijk door de gemeenschap gedragen.
Jolanda: Ik heb het gevoel dat het feest zoals dat nu bestaat meer draait om dronken worden en de volgende dag weer dronken worden. De jongeren lijken vooral het feest te ‘vieren’, maar ze doen dit, geloof ik, niet met oog op het behouden van een traditie of het herinneren van het ontzet van Leiden. Dus nee, ik denk niet dat het op de lijst moet komen. Het is misschien een traditie, maar die draait nu om drinken en feesten.

Wat denk jij dat wellicht de redenen zijn dat het feest de lijst nog niet heeft gehaald?
Daniella: Misschien heeft de UNESCO het druk met andere gevallen waar ze meer waarde aan hechten, of misschien is het betoog van Nederland of Leiden niet motiverend genoeg. Ik weet het niet zo goed!
Jolanda: Ik denk dat er in Leiden maar net genoeg aandacht wordt besteed aan de reden waarom het feest wordt gevierd. Je leert het op de basisschool met het eten van iets wat je eigenlijk niet lekker vindt en het enige wat je je nu nog herinnert is dat je de rookworst wel lekker vond.

Een traditie of feest is altijd dynamisch en verandert generatie op generatie. Hoe denk jij dat, mocht Leidens Ontzet wel op de lijst komen, we het feest nog kunnen ‘behouden’ en tegelijkertijd veranderingen toestaan?
Daniella: Er zijn elementen van het feest die, volgens mij, altijd behouden zullen worden. Zoals vroeg in de ochtend haring en wittebrood halen. Leidenaars zelf zijn hier trots op! Dus dit zal niet snel verloren gaan. De verandering in het feest is nu al te zien. Ik zei al eerder, het feest wordt elk jaar groter. Eerst was de kermis veel kleiner en was er geen vuurwerkshow. Verandering is, denk ik, onvermijdelijk. Ik denk dat er daarom meer gefocust moet worden op het behouden van de essentie van het feest. Dit zouden ze bijvoorbeeld kunnen doen door middel van afspraken bij de gemeente.
Jolanda: Het zou handig zijn om op 3 oktober overdag en de dagen van te voren meer evenementen te houden die echt gaan om de traditie zelf. Bijvoorbeeld door jaarlijks een groot toneelstuk op te voeren waarin het verhaal achter 3 oktober wordt. Natuurlijk kan er ook ruimtezijn om te feesten en drinken, maar de andere kant moet ook belicht worden.

Ben jij ook een Leidenaar, of heb jij wel eens Leidens Ontzet gevierd? Ik ben benieuwd naar jouw reactie over deze kwestie, dus laat ‘m achter!


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie