Etwas ganz verrückt besonderes, leven en werk van Charlotte Salomon

Momenteel zijn tweedejaars Reinwardtstudenten druk bezig met het ontwerpen van een tentoonstelling over de jonggestorven joodse kunstenares Charlotte Salomon voor het Joods Historisch museum. Met deze tentoonstelling wil het museum een nieuwe generatie aanspreken en hen de emoties en obsessies van deze bijzondere jonge vrouw laten beleven.

Zelfportret Charlotte Salomon

I will create a story so as not to lose my mind

Charlotte Salomon groeide op in een rijk joods gezin in Berlijn waar ze een redelijk onbezorgde jeugd had tot ze op negenjarige leeftijd haar moeder verloor. Na de kristalnacht in 1939 vluchtte ze naar haar grootouders in Zuid-Frankrijk. Haar grootmoeder leed aan ernstige depressies en pleegde na een jaar zelfmoord. Charlotte’s grootvader vertelde haar toen dat in de loop der jaren maar liefst acht van haar familieleden zichzelf van het leven hadden beroofd, waaronder haar moeder. Charlotte was daardoor zo ontsteld dat ze besloot om ofwel zelfmoord te plegen, of iets ‘ganz verrückt besonderes’ te doen, iets waanzinnig bijzonders.

Leben? Oder Theater?

Charlotte Salomon koos ervoor om niet in de voetsporen van haar familieleden te treden. Zij ging in plaats daarvan haar eigen wereld opnieuw scheppen, vanuit de duisternis. In een brief aan haar vader en stiefmoeder in Amsterdam schreef ze dat ze een verhaal zou creëren om haar verstand niet te verliezen. Dat resulteerde uiteindelijk in Leben? Oder theater?, een verzameling van in totaal meer dan 1300 gouaches met scenes uit haar eigen leven. Ze maakte het werk in een tijdsbestek van twee jaar op haar onderduikadres aan de Zuid-Franse kust. In de scenes heeft Salomon zowel haar naasten als taferelen uit Nazi-Duitsland afgebeeld, gelardeerd met teksten en muziekstukken. Door van haar leven als het ware een theaterstuk te maken, kon ze afstand nemen van haar heftige ervaringen. Dat hielp haar bij het verwerken van het verdriet en de pijn die ze voelde.

In een van de laatste werken in het geheel dat samen Leben? Oder Theater? vormt, staat een zin die haar vastberaden overlevingsdrang samenvat en verwijst naar het antisemitisme in die tijd: ‘I will live for them all’.

Gouache uit Leben? Oder theater? (foto © Stichting Charlotte Salomon).

Keep this safe. It’s my whole life

In 1943 werd Salomon samen met haar echtgenoot, van wie ze op dat moment zwanger was, opgepakt en op de trein naar Auschwitz gezet. In het kamp werden vrouwen en kinderen direct na aankomst vermoord. Charlotte stierf op 26 jarige leeftijd.

Een tijd voordat ze werd opgepakt vertrouwde ze Leben? Oder Theater? toe aan een goede vriend met de woorden ‘Keep this safe. It’s my whole life’. Na de oorlog is het werk door Salomon’s ouders geschonken aan het Joods Historisch museum. Naast verschillende exposities van Leben? Oder Theater in het JHM, is het werk door de hele wereld tentoongesteld. Bijzonder aan de komende tentoonstelling is dat het Joods Historisch museum de wens heeft uitgesproken om niet zozeer het verhaal van Charlotte Salomon op chronologische wijze te willen vertellen, maar de bezoeker eerder onder te willen dompelen in haar waanzinnige, emotionele, duistere, maar toch ook mooie en ontroerende wereld.

Het is nu aan onze tweedejaars studenten om mee te denken over de nieuwe tentoonstelling die het JHM in 2017 zal openen. Een unieke kans om het bijzondere leven en werk van Charlotte Salomon over te brengen aan een nieuwe generatie en om er Etwas ganz verrückt besonderes van te maken.

Speciaal voor tweedejaars die naar Berlijn gaan:

In mei gaan jullie naar Berlijn, de geboorteplaats van Charlotte Salomon. Verspreid over Berlijn zitten zogenoemde ‘Stolpersteine’ oftewel struikelstenen in de straten verwerkt. Die stenen liggen voor huizen waar joodse gezinnen woonden die in de tweede wereldoorlog zijn afgevoerd naar concentratiekampen. Ook voor Charlotte is zo’n steen gemaakt. Hij ligt in de Wielandstraße, nummer vijftien...

Stolperstein voor Charlotte Salomon. Foto © Baden-Paul


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie