Van dorpsgek naar cultfiguur

Dorpsgekken zijn van alle tijden, ze worden gezien, gevolgd en onthouden door hun stads- of dorpsgenoten. Vaak zijn ze zo verbonden met het straatbeeld dat ze er een onderdeel van zijn geworden. Wat wil dit zeggen over de rol die ze spelen in het erfgoed van hun woonplaats? 

Afwijkend

Dorpsgekken en mensen die afwijken van de massa zijn er al eeuwenlang. In de middeleeuwen had je bijvoorbeeld de nar, die zorgde voor vermaak, maar die ook werd gezien als een dwaas. Ook mensen met geestelijke beperkingen werden in die tijd als dorpsgek gezien. Deze mensen werden als “gek” betiteld, omdat ze zich anders gedroegen dan de rest.

Ook een afwijkend beroep kon bijdragen aan iemands reputatie van dorpsgek. Zo werd kunstenaar Vincent van Gogh door enkelen van zijn dorpsgenoten als de plaatselijke gek gezien. Wie was er nou kunstenaar van beroep?

Vincent van Gogh

Voor veel kunstenaars zijn dorpsgekken juist inspirerend geweest. Frans Hals heeft er bijvoorbeeld veel portretten over gemaakt. Ook de kunstenaar Lucebert maakte een schilderij met de titel Dorpsgekken.  

In het Limburgse dorp Vaals is nu in Galerie de Gau een tentoonstelling te zien, genaamd D’r internationale pappa, met werken die een beeld geven van de vele opmerkelijke figuren die het dorp rijk is. Vijftien kunstenaars hebben werken gemaakt geïnspireerd op de eigenschappen of bijnamen vandeze figuren. Hieruit blijkt de speciale plek die deze mensen innemen in de cultuur van het dorp.

Tamboerijnvrouw

Zelf heb ik op alle plekken waar ik gewoond heb, dorpsgekken meegemaakt. In Maastricht loopt al jarenlang DJ Klep Klep rond, een mevrouw die iedere dag met haar kleppers in de grote winkelstraat te vinden is. In Nijmegen zag ik regelmatig de inmiddels overleden Tamboerijnvrouw. Zij luisterde het stadscentrum op met haar muziek en gezang. Ook in mijn huidige woonplaats Amsterdam zijn er genoeg opvallende mensen te zien die steeds weer mijn aandacht trekken.

Sommige dorpsgekken worden zo bekend, dat ze een soort cultfiguren worden, beroemd in hun woonplaats en geliefd door de inwoners. De eerder genoemde Tamboerijnvrouw was bijvoorbeeld zo onlosmakelijk verbonden met de stad Nijmegen, dat er zelfs een herdenking werd gehouden toen ze overleden was. Sommige van deze opmerkelijke personen worden als het ware onderdeel van een plaats. Maar zijn zij ook onderdeel van het erfgoed?

Collectief geheugen

De dorpsgek is bekend onder een grote groep mensen die één collectief kenmerk heeft: ze wonen in dezelfde plaats of hebben er gewoond. De dorpsgek neemt een plaats in de herinnering en het geheugen van deze groep. Deze herinneringen worden gedeeld, er wordt over gepraat en misschien worden ze ook doorgegeven. Er is sprake van een collectieve herinnering. Deze wordt op verschillende manieren in leven gehouden. Bijvoorbeeld door de aanwezigheid van de persoon of door erover te praten. Ook wordt er soms een monument of een speciale feestdag aan opgedragen. De eerder genoemde Tamboerijnvrouw blijkt zo belangrijk te zijn dat er zelfs een petitie is om een monument voor haar te maken zodat ze herdacht en herinnerd wordt.
Persoonlijk vind ik dorpsgekken een onderdeel van het erfgoed van een plaats. Ze dragen bij aan de manier waarop ik mijn woonplaats beleef en herinner. Ze hebben allemaal een plekje in mijn geheugen en in het geheugen van de mensen met wie ik mijn woonplaats deel.
Er wordt een stukje erfgoed gecreëerd door een groep mensen, erfgoed dat verbonden is aan hun thuis. Het feit dat het een grote groep is die het erfgoed deelt en in stand houdt, maakt het sterk.


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie