'Ooit ‘n volmaakt mens ontmoet? En.. beviel ‘t?', Interview met Floris Mulder, huisfilosoof museum Het Dolhuys

Dit jaar viert Het Dolhuys, museum voor de geest, haar tienjarig bestaan met jubileumtentoonstelling De Maakbare Mens. Persoonlijke verhalen van mensen die afwijken van de maatschappelijke norm staan in de tentoonstelling centraal. In De Maakbare Mens ontmoet je onbekende en bekende mensen uit het verleden zoals Edvard Munch en Vincent van Gogh, maar ook uit het heden zoals schrijfster Myrthe van der Meer.

‘We laten met deze tentoonstelling mensen zien die weliswaar anders functioneren, maar dat hun ‘onvolmaaktheid’ juist ook een voedingsbodem kan zijn voor iets waardevols.’, aldus Floris Mulder.

De huisfilosoof 

Het Dolhuys is gevestigd in een monumentaal gebouw gelegen in een park, net buiten het centrum van Haarlem. Door de eeuwen heen heeft het gebouw veel verschillende functies gehad. Van de 16de eeuw tot ongeveer de tweede helft van de 19de eeuw werden in het gebouw mensen met een psychisch ziektebeeld opgevangen. Vroeger werden die mensen ‘Dollen’ genoemd, vandaar de naam van het museum: ‘Dolhuys’. Ik was benieuwd naar Mulder’s eerste indruk van het gebouw en naar de begintijd van het museum. ‘Ik ben in Haarlem geboren en getogen en in mijn vrienden en kennissenkring kwam het wel eens voor dat als iemand ‘uitflipte’ zoals dat toen heette, dat hij dan naar het crisiscentrum aan de Schotersingel werd gebracht. Dat was hier toen gevestigd. Dus ik had er wel van gehoord, maar ik was nog nooit binnen geweest.’

Floris Mulder

Floris Mulder

 

Na zijn studie geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam is Mulder een tijdje conservator geweest van het toenmalige historisch museum Zuid-Kennemerland in de provincie Noord-Holland. Daarnaast deed hij freelance klussen, met name voor het Frans Hals museum. Zijn belangstelling voor historisch erfgoed van de psychiatrie werd aangewakkerd toen hij een klus deed voor GGZ Friesland.

Gebouw Dolhuys

Ontwikkeling museum Het Dolhuys

Op initiatief van zeven psychiatrische ziekenhuizen werd in 2005 het toen nog leegstaande gebouw aan de Schotersingel omgebouwd tot museum. Mulder solliciteerde voor een baan als conservator. ‘Mijn taak was toen om van de historische collectie van de psychiatrische ziekenhuizen een expositie te maken.’

Volgens hem hadden de initiatiefnemers nog niet zo’n helder beeld van hoe het museum eruit zou moeten zien. Psychiatrie museum Dr. Guislain in Gent was in elk geval een belangrijke inspiratiebron.‘Ze hadden vooral het idee van een chronologische lijn met vitrines en bordjes met ‘Dwangbuis’ en ‘Elektroschok-apparaat’. Er kwam een verhitte discussie op gang, ‘Hoe presenteer je die collectie nu?’, ‘Hoe maak je er iets van dat ook relevant is voor de huidige maatschappij?’. Uiteindelijk kon ik mijn visie verder ontwikkelen.’

Rondwarende geesten

Toen Mulder voor het eerst in Het Dolhuys kwam, maakte dat veel indruk op hem. ‘Het klinkt misschien een beetje gek, maar ik had het gevoel alsof de geesten van al die mensen die hier door de eeuwen heen gezeten en gewoond hebben op de een of andere manier nog door de ruimtes heen zweefden. Sterker nog, ik had toen ik hier kwam een collega die gevoelig was voor ‘spirituele energieën’ enzo. Die vertelde wel eens dat ze had meegemaakt dat ze hier ‘s avonds was op een feestje en dat ze toen op de zolder was en op gegeven moment de zolderdeur niet meer openkreeg.Toen moest ze heel hard duwen en stond er ineens een bed voor de deur. Ze zag allemaal bedden waar mensen op lagen. Vroeger was op die plek een slaapzaal, maar dat wist zij op dat moment nog niet.’

De Maakbare Mens

Afgelopen tien jaar is de kernvisie van Het Dolhuys hetzelfde gebleven. Nog altijd hecht het museum veel waarde aan het ter discussie stellen van negatieve stereotypen over mensen die ‘anders’ zijn door middel van persoonlijke verhalen van ervaringsdeskundigen. In die zin heeft het museum de functie van ontmoetingsplek. Mulder licht dat als volgt toe: ‘Een belangrijk aspect van het tentoonstellingsconcept van Het Dolhuys is dat je op allerlei plekken mensen tegenkomt. Mensen die hier vroeger gezeten zouden kunnen hebben, maar die nu in de maatschappij functioneren.’

Ook streeft Het Dolhuys ernaar om het taboe te doorbreken dat rust op de psychiatrie. Wat de laatste jaren wel steeds meer verandert, is dat de presentaties steeds beschouwender van aard worden. De bezoeker wordt meer aangezet tot nadenken over filosofische en ethische kwesties. Die verandering werd in 2013 bezegeld door de verandering van de naam van het museum. De ondertitel van Het Dolhuys was niet langer: ‘Nationaal Museum van de Psychiatrie’, maar ‘Museum van de Geest’. Ook de nieuwe tentoonstelling is een product van die nieuwe koers. Ik vraag Mulder wat Het Dolhuys bij haar bezoekers teweeg wil brengen met De Maakbare Mens: ‘Daar stel je een gewetensvraag. In ieder geval, en dat is misschien vrij ambitueus voor een museum, een reflectiemoment.’

Volgens Mulder kan het verstandelijk reflecteren over bijvoorbeeld je eigen vooroordelen pas op gang komen als je eerst emoties hebt gevoeld. Daarom hoopt hij dat bezoekers bij een van de bijzondere geesten iets ontdekken wat ze verwondert, aangenaam verbaast of ontroert. Hij hoopt dat De Maakbare Mens bepaalde emoties oproept. ‘Dat zou een mooi beginpunt kunnen zijn voor een veranderingsproces.’

Aanleiding tentoonstelling

Aan de keuze voor De Maakbare Mens lagen twee belangrijke redenen ten grondslag. Ten eerste was het tienjarige jubileum van het museum een aanleiding om vooruit te kijken: ‘Een museum is toch een soort organisch, levend ding. Een belangrijke ontwikkeling van onze visie is dat we, in tegenstelling tot de oude visie, waar de nadruk lag op de psychiatrische patiënt als iemand die lijdt aan ziektes en eng en vreemd is, juist de nadruk leggen op waar iemand die afwijkt van de norm bijzonder in kan zijn. Dus eigenlijk een meer positieve benadering. We laten nu ook met deze tentoonstelling mensen zien die weliswaar anders functioneren, maar dat hun ‘onvolmaaktheid’ juist ook een voedingsbodem kan zijn voor iets waardevols.’

Daarnaast hing het onderwerp ‘maakbaarheid’ volgens Mulder al in de lucht. ‘Op dit moment speelt er ook een belangrijk maatschappelijk debat over alle technieken die er tegenwoordig zijn om al onze onvolmaaktheden weg te werken. Stel dat alles mogelijk was en er alleen nog maar geperfectioneerde versies van onszelf zouden zijn, misschien wordt dat dan een hele saaie wereld.’

Het motto op de tentoonstellingsposter vat die gedachte mooi samen: ‘Ooit een volmaakt mens ontmoet? En… beviel ‘t?’

Poster Maakbare Mens
De jubileumtentoonstelling is te zien tot 10 maart 2017. Meer informatie over De Maakbare Mens en bijbehorende rondleiding vind je op de website van Het Dolhuys:

http://www.hetdolhuys.nl/tentoonstellingen/de-maakbare-mens

 


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie