De droom van Keizer Constantijn I

Het is op een koude regenachtige herfstdag. Amsterdam rond drieën. Nat, bibberend en een tikje nerveus sta ik voor de ingang van de imposante Nieuwe Kerk. Groepjes mensen lopen het kerkmuseum in en uit. De sfeer is beladen. Een spandoek bij de ingang geeft een impressie van wat er ging komen. Ik had een afspraak met de architect van het christendom.

Constantijn I (Creative Commons Attribution-Share Alike)

Constantijn I de Grote was de eerste Romeinse keizer die zich uitsprak voor het christendom en luidde daarmee de christelijke fase van het Romeinse rijk in. Werd het christendom geaccepteerd of werd het zijn val? Dit waren waarschijnlijk de vragen die hem uit zijn slaap hielden. De tentoonstelling “Rome. De droom van keizer Constantijn” laat de bezoeker kennis maken met de eerste christelijke Romeinse keizer en zijn nalatenschap aan de hand van – in Nederland niet eerder getoonde – topstukken uit de prestigieuze Vaticaanse Musea, de Capitolijnse Musea en het Nationaal Romeins Museum.

Een goddelijk hoofd en zijn trofeeën 

Bij binnenkomst kom je in een L-vormig gangetje. Je ziet of hoort nog niks. Na een paar stappen kom je bij een deur. Dit intermezzo, bewust of onbewust bedoeld, verhoogt het verwachtingsgehalte aanzienlijk. De deur gaat open en een kerkgeur is het eerste wat je zintuigen waarnemen. Dan een enorme Constantijn, afgebeeld op een spandoek dat tot aan het dak rijkt. Zo statig en goddelijk als hij daar wordt afgebeeld, zo eenzaam en gebroken ligt zijn enorme marmeren hoofd op een sokkel aan zijn voeten. De eerste kennismaking met de tentoonstelling is een looproute richting dit hoofd met links en rechts prachtige Romeinse kunstwerken die de Romeinse goden van weleer afbeelden. Machtige goden van toen, nietig in de schaduw van Constantijn I de Grote. Heel eventjes lijkt het of het eenzame marmeren reuzenhoofd voldaan om zich heen kijkt. Zestienhonderdachtenzeventig jaren na zijn dood zijn jager en prooi weer eventjes herenigd.

Hand of Constantine (Creative Commons Attribution-Share Alike)

Een keizerlijke transformatie van een heidense hoofdstad

Bij het hoofd ga je rechtsaf door een gekke doorgang. Gek omdat het een sliertengordijn is. Op deze slierten staat een christelijke vissymbool. Het voelt raar om door die slierten te lopen. De tweede ruimte is oogverblindend mooi; Volledig afgeschermd en op het plafond zijn mozaïeken geplaatst. Aan de linkerkant graffiti-achtige symbolen; de rest van de ruimte is gevuld met pracht en praal. Het laat de schemerwereld zien van het net-niet-helemaal christelijke Rome. De kerkpilaren en vloergraven dragen onbedoeld een steentje bij aan de expositie. Een nice touch al zeg ik het zelf. De route die de bezoeker moet nemen is lineair en chronologisch. Zo maak je kennis met de generaal Constantijn die een goddelijke ingeving krijgt en daarna korte metten maakt met zijn rivalen. Hij wordt de machtigste persoon in het Romeinse rijk en het aangezicht van haar hoofdstad drastisch verandert. Het christendom wordt aangewakkerd en het feest kan beginnen. De vroeg christelijke Romeinse kunstwerken (die de bezoeker door de gehele tentoonstelling tegen komt) zijn niet alleen esthetisch de moeite waard. Ze geven ook een kijkje in een interessante geloofswending in een van de machtigste rijken dat de wereld ooit heeft gekend. Naarmate je het einde van de tentoonstelling nadert, verspringt de opzet naar de vroege renaissance. De droom van Constantijn revisited aan de hand van meesterwerken zoals de 'Visione di Sant'Elena' (1580) en 'Visione delle croce' (1520-24). Een gigantische marmeren hand is het laatste wat de bezoeker ziet. De wijsvinger omhoog. Een teken van goddelijke slaafsheid of gebiedend? Tja. Ik ga niet alles verklappen.

“Rome. De droom van keizer Constantijn” is van 3 oktober t/m 7 februari 2016 in De Nieuwe Kerk te bezichtigen.


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie