Roering om (on)roerend erfgoed

Sinds de economische crisis zijn er veel gebouwen leeg komen te staan. Kantoren, bedrijventerreinen, winkels, maar ook monumenten. De redenen hiervoor lopen uiteen. Bedrijven worden kleiner of gaan failliet, werknemers zijn flexibeler en kunnen net als freelancers vaak thuis aan de slag. Ook monumenten komen leeg te staan. De reden hiervoor is niet helemaal duidelijk, maar de economische crisis heeft hier zeker mee te maken. Monumenten zijn duur in onderhoud en komen daardoor snel leeg te staan. Die leegstand zorgt ervoor dat het monument nog verder achteruitgaat. Zonde! Er moet actie worden ondernomen om monumenten te redden. Dat kan met herbestemming en transformatie bewijst Wijkonderneming MidWest dat het oude schoolgebouw de Wissel heeft opgeknapt. Maar er zijn ook ontwikkelingen in gang die monumenten beschermen, maar herbestemming en transformatie moeilijker maken. Wat is de beste optie?

Cabralstraat - De Wissel lagere school/ Fkools/ CC BY-SA 4.0. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cabralstraat_-_De_Wissel_lagere_school.jpg
Oud schoolgebouw de Wissel, Amsterdam West (Bron: Wikimedia Commons – Fkools)

Initiatief

Het werd al genoemd, de Wissel, het oude schoolgebouw in Amsterdam dat door herbestemming en transformatie is gered. Het gebouw in ,voormalig stadsdeel, de Baarsjes is in de typerende Amsterdamse Schoolstijl gebouwd, met veel bakstenen en de overheersende horizontale lijnen. Door burgerparticipatie heeft het gebouw nieuw leven ingeblazen gekregen. De Wissel heeft lange tijd leeg gestaan en werd tijdelijk anti-kraak bewoond. Buurtbewoners vonden dat anti-kraak niet zorgde voor vooruitgang van de buurt en ze besloten daarom hun handen uit de mouwen te steken. Sindsdien is het gebouw opgeknapt en heeft het een nieuwe bestemming gekregen. Het gebouw is gered, maar de roerende zaken zoals het interieur zijn in de loop van de geschiedenis al verloren gegaan. Het vinden van huurders was niet moeilijk. De initiatiefnemers laten weten dat mensen in de rij stonden, omdat ze graag om de hoek werken. Er is nu een theaterschool te vinden, er zijn yogalessen, er zijn vergaderruimte en werkplekken voor ZZp’ers. De deuren zijn opengegaan voor de buurt. Mensen hechten waarde aan hun buurt, vinden leefbaarheid belangrijk en zijn bereid zelf initiatief te nemen om dit te bewerkstelligen. Waarom zou je een buurt alleen vormgeven op de tekentafel, terwijl je beter de straat op kan gaan en de bewoners betrekt bij hun eigen buurt? Dit is een ideale manier om monumenten te kunnen onderhouden, omdat het gebouw zo in stand blijft, de sociale waarde van het gebouw toeneemt, monumenten op een rendabele manier zijn te onderhouden en de leefbaarheid van een buurt toeneemt. Behoud door ontwikkeling én burgerparticipatie. Er zitten alleen maar positieve kanten aan herbestemming, lijkt het zo.

Interieur 

De Wissel stond al enige tijd leeg voordat het gered werd, maar er zijn ook gebouwen die worden verkocht. Hiervoor is het gegaan over onroerend erfgoed en de herbestemming daarvan, maar wat moet er gebeuren met roerend erfgoed dat soms nog aanwezig is? Wat gebeurd hiermee als een bedrijf failliet gaat, een gebouw leeg komt te staan of wordt verkocht? Toen ABN AMRO het gebouw De Bazel aan de gemeente Amsterdam verkocht werd de bijbehorende inboedel ook te koop aangeboden. Dit zou betekenen dat de inboedel en het gebouw van elkaar gescheiden zouden worden. Gelukkig is uiteindelijk een deel van de inboedel gered en nog steeds te vinden in De Bazel. De samenhang tussen gebouw en interieur is hiermee herkenbaar gebleven. Maar er zijn ook gebouwen die minder geluk hebben.

De Bazel Amsterdam 19/ Tina Monumentalia/ CC BY-NC-ND 2.0. https://www.flickr.com/photos/tinamonumentalia/8987035140/

Het interieur van De Bazel, Amsterdam (Bron: Flickr – Tina Monumentalia)

Glazen stolp

Het voorval bij De Bazel is de reden waarom Karel Loeff, directeur Erfgoedvereniging Heemschut, en Marc de Beyer, conservator Museum Catherijneconvent in actie zijn gekomen. De twee zijn voorstander van extra bescherming van historische interieurs waarmee gevallen als De Bazel voorkomen kunnen worden. Ze zijn van mening dat interieurs zijn verbonden aan het gebouw en als geheel beschermd moeten worden. Samen hebben ze hier dan ook voor gepleit bij de Tweede Kamer. Met de bescherming van het gebouw als geheel neemt de cultureel-historische waarde van het gebouw toe. Er wordt als het ware een glazen stolp over het gehele gebouw gezet. De vraag is hierbij alleen hoe rendabel dit is, want wat kan er nog met een monument gedaan worden als het compleet is beschermd? Wordt het dan niet een soort museum waarbij het onderhoud onbetaalbaar is? Zowel roerend als onroerend erfgoed moet dan in goede staat blijven. Daarnaast wordt herbestemming en transformatie ook moeilijker door alle wet- en regelgeving die eraan verbonden is.

Stimuleren

Ik ben van mening dat herbestemming voorgaat en dat er per gebouw gekeken moet worden hoe het interieur en het gebouw gezamenlijk intact kunnen blijven. Zonder wet- en regelgeving, maar meer met iets als een leidraad. Door herbestemming kan een gebouw met de rest van de omgeving mee ontwikkelen en het gebouw kan op een rendabele manier worden onderhouden. Het wordt zo een aanwinst voor de buurt, iets waar ze wat aan kunnen hebben. Andere herbestemmingsprojecten in Nederland die het succes van herbestemming onderstrepen zijn onder andere Strijp-S in Eindhoven, de Atoomclub in Utrecht en het Bruishuis in Arnhem. Herbestemming en de transformatie van monumenten zijn dé manier om op een rendabele manier ons onroerend erfgoed te behouden. Het moet dan ook worden gestimuleerd. Maak het voor mensen aantrekkelijk om te investeren in een monument.


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie