Participatie in het MuHKA voor groot en klein

Dit artikel gaat over participeren in het MuHKA (Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen) voor zowel volwassenen als kinderen. In het eerste deel zal ik uitleggen wat een wandelgesprek is en hoe het MuHKA dit aanpakt, maar ook wat zij daarmee wil bereiken. Daarna zal ik het gaan hebben over de workshop KIK – Kunst in Kaart. Dat is speciaal gericht op kinderen. Hier zal ik uitleggen wat de workshop inhoud en hoe het MuHKA dit aanpakt. In de conclusie zal ik mijn mening geven over de inhoud van het artikel.

Elke zondag is in het MuHKA een familiedag. Op deze dag krijgen families extra aandacht en kunnen met elkaar een wandelgesprek door het museum doen. Dit wordt begeleid door een gids en is intergenerationeel, kinderen en volwassenen kunnen tegelijk en met elkaar deelnemen aan het gesprek. Je hoeft niet te reserveren, want het wandelgesprek start tweemaal op vaste tijden vanaf de museumbalie. Het wandelgesprek is gratis mits je een geldig museumticket hebt.

Wat is een wandelgesprek?

Het museum is geen tempel van de conservator waar iedereen moet fluisteren en vol bewondering kijkt naar kunst, maar het moet een tempel zijn van de bezoeker die zijn eigen betekenis kan geven aan wat zij zien en voelen. Het wandelgesprek speelt hier op in en is een echt gesprek onder begeleiding van een gids. Bij het woord ´gesprek´ is het duidelijk dat een ieder een gelijkwaardige rol heeft tijdens de wandeling door het museum. Tijdens het wandelgesprek staat het kunstwerk centraal en niet de gids, deze is er alleen voor begeleiding en ondersteuning van het gesprek. De betekenis van het kunstwerk wordt niet stomweg verteld, maar er wordt geprobeerd om een actief associatieproces op gang te krijgen om de betekenis van het kunstwerk met elkaar te achterhalen. Vanuit associaties, gedachten, vragen en meningen van de beschouwer en de gids wordt nieuwe informatie toegevoegd aan het gesprek over het kunstwerk. Elk deelnemend lid, zowel volwassen als kind, kan iets inbrengen en zijn/haar eigen betekenis aan het kunstwerk geven. Op deze manier is elk wandelgesprek anders, dus ook voor herhaling vatbaar door dezelfde mensen op een ander tijdstip met andere kunstwerken.

Het MuHKA vindt dat tijdens een wandelgesprek drie componenten een belangrijke rol spelen namelijk: de gids, de groep/het publiek en de tentoonstelling/het kunstwerk.

Het is van belang dat de gids zich niet als alleswetend orgaan opstelt, maar als een soort begeleider in het denk- en associatieproces van de bezoeker. De gids moet de interactie en participatie tijdens het wandelgesprek stimuleren zodat het proces ook daadwerkelijk op gang komt. Voor de gids is het dus niet alleen van belang om veel kennis van het kunstwerk te hebben, maar ook te beschikken over goed ontwikkelde communicatieve vaardigheden, hier onder vallen bijvoorbeeld: Vraag- en gesprekstechnieken en inzicht in en hantering van groepsdynamische aspecten.

Om daadwerkelijk tot interactie en participatie te komen zijn de volgende aspecten van wezenlijk belang: gelijkwaardigheid, nieuwsgierigheid en 'veiligheid'. Het concept van het wandelgesprek is een verlaging van een drempel, omdat je zonder dat je van een wandelgesprek hebt gehoord eigenlijk al begrijpt dat er een actieve houding van je wordt verwacht.

De benaming ‘wandelgesprek´ zet een uitroepteken achter participeren. Bij een 'rondleiding' wordt vaak gedacht aan een leider (de gids) en aan de mensen in de groep die luisteren. Tijdens het wandelgesprek is het kunstwerk niet langer een plaatje bij het verhaal van de gids, maar staat het samen kijken en betekenis geven centraal. Deze vorm is vooral spannend omdat je met het hele gezin aan iets deelneemt en in gesprek gaat, een soort van family-inclusion. Elk lid van het wandelgesprek kan iets zeggen of inbrengen en de rest kan daar op reageren. Het is niet zo dat de ouders een kinderrondleiding volgen of vice versa. Voor gezinnen is dit erg interessant omdat het gesprek thuis onderling kan worden voortgezet. Het bezoek zal ze ook beter bij blijven omdat het een beleving van het hele gezin is.

Dit is echt goede participatie. Misschien is het een idee om de verschillende meningen, betekenissen en ideeën die de bezoekers over de kunstwerken gevormd hebben in een kleine podcast op te laten nemen en die bij een aantal kunstwerken aan de muur te hangen of op de website te plaatsen. Dit zou dan een exclusieve audio tour zijn voor bezoekers gemaakt door andere bezoekers in plaats van de curator. Op die manier krijgt de ‘normale bezoeker’ een echte stem op niveau van de conservator. Er is geen goed of fout alleen het feit dat iemand anders betekenis geeft aan het kunstwerk is belangrijk.

Voor kinderen is er nog meer te ontdekken en te doen in het MuHKA. KIK – Kunst in Kaart is een workshop voor kinderen tussen de 5 en 12 jaar waarin de kinderen kunst in kaart brengen. Op de website van het MuHKA wordt geschreven dat de kinderen op een actieve en creatieve manier de wereld van het museum en de kunstwerken ontdekken. Dit gebeurd onder begeleiding van een gids. Aan het eind van de workshop wordt de opgedane indrukken omgezet in de praktijk. Deze combinatie is natuurlijk duidelijk participeren. Iets leren en dan zelf aan de slag gaan met de inspiratie die je hebt op gedaan.

In het artikel ‘Kinderen Koning’ door Peggy Saey en Marijke van Eeckhaut in het tijdschrift Openbaar Kunstbezit Vlaanderen mei 2004 staat: “Moeten we museale kunsteducatie voor kinderen niet terugbrengen tot de essentie – kunst en kind – en beide serieus nemen?” In dit artikel wordt ook een paradigma wisseling beschreven namelijk welke rol kinderen spelen voor het museum. In de jaren 60 werd kunst vooral begrijpelijk gemaakt voor de massa met als doel zoveel mogelijk bezoekers, dus niet echt op kinderen gericht. In de jaren 70 was er weinig ruimte voor de belevingswereld van het kind omdat de kunsteducatie vooral een belerende en moraliserende toon had. Tegenwoordig wordt er veel waarde gehecht aan kinderen die het museum bezoeken. Kinderen zijn dé nieuwe doelgroep van musea, maar we moeten er voor waken dat niet elk museum een nieuw Disney Land wordt.

De KIK – Kunst in Kaart workshop zit op de fun-thermometer netjes in het midden tussen pretpark en schoolbank in. Met deze workshop neemt het MuHKA de kinderen en de kunst beide serieus.

Wat houdt de workshop KIK – Kunst in Kaart precies in?

De workshop duurt een halve dag. De kinderen gaan samen met de gids de schilderijen op zaal goed bekijken (ongeveer 5 schilderijen per workshop). Welke schilderijen bekeken worden ligt aan het thema van de workshop of welke museumzaal behandeld wordt. Het kan een eerste kennismaking zijn met kunst, maar kan ook verdieping zijn van schildertechniek tot de betekenis van het schilderij.

De kinderen krijgen zoekopdrachten en daarna worden die actief besproken om verdieping te geven. Ook proberen ze om een discussie te beginnen over wat voor gevoel de schilderijen bij de kinderen oproepen of welke betekenis de schilderijen zouden kunnen hebben. Dit alles vindt allemaal plaats op de museumzaal zelf met de schilderijen in de buurt om een tweede kijk te nemen.

Er wordt ook verdieping gegeven door middel van drama opdrachten die samen of alleen uitgevoerd kunnen worden. Aan het einde van het dagdeel is er ongeveer anderhalf uur om de verkregen inspiratie zelf vorm te geven. De kinderen kunnen knutselen en worden daarin ook begeleid (zie figuur 1). Door al deze activiteiten leren de kinderen elkaar in het begin van de workshop snel kennen waardoor ze sneller hun meningen of ideeën delen met de groep.

De workshop Kunst in Kaart is een actieve vorm van participatie. De kinderen gaan met een werkelijke belevenis en veel kennis naar huis en hebben echt deelgenomen aan het museumbezoek. Wat hier gebeurt, gebeurt eigenlijk ook in Villa Zebra. In de educatieve principes staat het kind en het proces centraal. Vragen stellen en het kind over kunst laten nadenken zijn heel belangrijk, maar daarna met de gedachte die het kind gevormd heeft iets doen in de zin van een drama opdracht of een knutselopdracht is nog veel belangrijker. Nieuwsgierigheid van het kind heeft te maken met de volgende vier begrippen: Verwondering, ontdekking, verbeelding en creativiteit. Deze komen eigenlijk alle vier naar voren in de Kunst in Kaart workshop van het MuHKA.

Een idee zou kunnen zijn om de dingen die de kinderen geknutseld hebben te fotograferen en daar een korte beschrijving van het kind zelf bij te voegen. Hiervan zou een minitentoonstelling gemaakt kunnen worden of op de website geplaatst kun worden zodat de andere bezoekers dat ook weer kunnen bekijken. Dit kan een mooi idee zijn als je wil dat het product langer bewaard blijft.

Een ander idee is om alle kinderen die aan de workshop deelnemen een heel groot kunstwerk te laten maken. Elk kind kan er dan aan werken en iets van zichzelf toevoegen. Wanneer er meerdere kinderen tegelijk aan het grote kunstwerk werken moeten zij ook samenwerken en tot compromissen komen.

Conclusie

Het wandelgesprek is participatie, als de meningen en betekenissen (in de vorm van podcasts) van de bezoekers op internet gepubliceerd worden, waar men dan vervolgens op kan reageren, dan is het de echte participatie die ik graag zou zien. Ook is het een verlaging van een drempel, de stem en de betekenisgeving van de bezoeker telt net zo hard mee als die van de conservator. En dat is volgens mij waar het MuHKA naar streeft, de bezoeker enigszins gelijkwaardig maken aan iemand als de conservator. Er moet alleen naar mijn mening ook nog iets gedaan worden met die stem, hiermee bedoel ik dus bijvoorbeeld het maken van een podcast.

KIK is participatie omdat de kinderen met de opgedane kennis/indrukken iets doen en iets van zichzelf maken met inspiratie die is opgedaan tijdens de workshop. Ook worden er drama oefeningen tijdens de workshop gehouden deze kunnen individueel gedaan worden of in groepsverband, daar moeten de kinderen samenwerken en improviseren, dit vind ik een heel sterke opdracht omdat de kinderen goed over de kunstwerken nadenken en daar dan met elkaar iets mee doen. Dit vind ik een goede vorm van participatie, omdat de kinderen samen moeten werken en de inspiratie en indrukken die zij opgedaan hebben omzetten in iets tastbaars. Wat ik nog beter zou vinden zou zijn wanneer de kinderen samen een groot kunstwerk maken, waar zij met zijn allen steeds een klein beetje van zichzelf aan toevoegen. Dit vind ik participatie omdat je met jouw eigen mening of idee iets mag doen en daarbij moet samen werken met een ander.

Het MuHKA denkt in ieder geval goed over haar publiekswerking en participatie na en probeert haar bezoekers zo veel mogelijk te betrekken bij wat zij toont in haar tentoonstellingen. Toch vind ik dat de stem van de bezoeker (bijvoorbeeld na een wandelgesprek) niet verloren mag gaan. Het hoeft niet voor altijd bewaart te blijven, maar minstens zolang de kunstwerken tentoongesteld worden. Door middel van podcasts op de website te plaatsen, waarop gereageerd kan worden, kan dit gemakkelijk. Op die manier komt participatie echt tot stand en bevorder je het bezoek van de website en wie weet ook van het museum. Mensen vinden het over het algemeen prettig om iets van zichzelf (een mening/anekdote) achter te laten, denk aan een gastenboek; wie kan dat nou niet weerstaan? Op deze manier wordt de bezoeker iets gelijk getrokken met de conservator en op die manier wordt het museum meer de ‘tempel van de bezoeker’.


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie