Economisch erfgoed

“In het huidige politieke klimaat, met de dreigende bezuinigingen op komst, is de cultuursector naarstig op zoek naar harde cijfers om het belang en de noodzaak van cultuur aan te tonen”

Zo begint de uitnodiging voor vanavond. En dat soort inleidingen irriteren me een beetje. Alsof je het belang en de noodzaak van cultuur alleen maar dan zou willen weten, als er bezuinigingen op komst zijn.

De cultuursector vertoont soms wat religieuze trekjes:

  • Zij weten dat het goed voor U is; en is het niet voor vandaag dan is het wel voor later; en we doen het niet voor onszelf maar voor anderen. Voor een hoger maatschappelijke doel. Ondefinieerbaar, maar wel voor iedereen.
  • En ‘cultuur’ is zo’n breed begrip dat je geen idee hebt wat het nou precies is. Alles past er wel in. Breed en vaag.

Investeren in ‘cultuur ’ kan eigenlijk ook niet. ‘Cultuur’ is een verzamelnaam voor van alles en nog wat. Voor zinvolle en zinloze zaken. Waardevolle en waardeloze culturele zaken. En willen we dan de waarde weten van al die zaken bij elkaar, op één grote hoop?

Dé objectieve waarde van dé cultuur bestaat dus ook niet. Net zo min overigens als de waarde van ‘wereldvrede’, ‘een schoon milieu’, of van ‘welzijn’. Niet dat het waardeloos is, maar het bestaat gewoon uit oneindig veel, en ook nog eens steeds wisselende delen. Veel kleine en grote investeringen, met veel kleine en grote opbrengsten; het is onmogelijk en zinloos dat te willen totaliseren.

In ultieme pogingen toch de waarde te berekenen kom je vaak zeer kunstmatige berekeningen tegen. Dan wordt berekend wat het toerisme de Amsterdamse economie oplevert, en wordt dat als indicator gebruikt voor de waarde van de Amsterdamse cultuur. Alsof het de toeristen zijn die de waarde van cultuur bepalen. Toeristen als de waardebepalers van cultuur. In die logica heeft cultuur dus ook minder waarde voor de jonge rugzaktoerist, met weinig budget, dan voor iemand met een zak vol geld die in het Amstelhotel logeert. Dat lijkt me niet een zinnige methode van waarderen.

En als de methodiek van het waarderen van cultuur in geld niet oplevert wat we willen, of erger: we niet weten hoe het moet, dan gaan we niet het culturele systeem, maar het systeem van waarderen in geld ter discussie stellen. Hoewel we daarna toch wel weer graag betaald willen worden in geld…

Het ligt echt niet aan het geld; geld is gewoon een ruilmiddel, dat aangeeft hoe belangrijk iemand iets vindt in vergelijking met andere zaken. Het ligt eerder aan de vaagheid over waar we nu precies de waarde van willen weten, en het onvermogen deze waarde los te koppelen van kosten.

Vaagheid, omdat de breedheid van het begrip het de consument of financier op voorhand onmogelijk maakt voorkeur te mogen hebben voor het ene culturele product boven het andere. Het is alles of niets… En een diffuus begrip van waarde. Want waarde is iets anders dan kosten. Stelt U zich voor, dat U in de winkel alleen de kosten van een product hoeft betalen in plaats van de waarde.

Neem bijvoorbeeld Nike-schoenen. De kostprijs is een tientje, de waarde voor de koper vaak het tienvoudige. Het is niet zo heel ingewikkeld:

Beauty is in the eye of the beholder, value is in the eye of the stakeholder.

En dus per definitie subjectief. Maar wat betekent dat nu concreet?

Ten eerste: Vraag het je stakeholders! Wie heeft er belang bij cultuur, wie worden er door geraakt. Maar dan wel specifiek: welke cultuur, welk concreet project of activiteit. Welke voorstelling, welk museum, welk gebouw, welke kunst? Nike verkoopt ook niet zomaar algemene schoenen aan zomaar alle mensen.

En vervolgens: Hoe belangrijk is het voor die stakeholder? De waarde van het museumbezoek is niet de optelsom van de entreeprijs plus reiskosten plus een kop koffie. Wat men uitgeeft is slechts een fractie van de waarde-beleving.

Er zijn methoden die aan waardebepaling doen. Commerciële bedrijven zijn daar vaak erg goed in. Want een commercieel bedrijf probeert zijn prijs zo hoog mogelijk – dat wil zeggen – zo dicht mogelijk bij de beleefde waarde van de klant te krijgen. Zij moeten dus ook heel goed weten hoe ze die waarde moeten bepalen. Zoals Nike. Zij weten exact wie hun stakeholder is, en hoeveel belang die hecht aan het product.

Zij doen het om winst te maken; en als de culturele sector eventueel geen winst wil maken, dan kun je de technieken nog wel gebruiken om de waarde te bepalen. Er zijn er vele, en ik heb daar zelf ook een methode voor ontwikkeld: de ValueGame. Een eenvoudige tool om te onderzoeken hoe belangrijk een klant, bezoeker, of cliënt, jouw aanbod vindt. Met een beetje creativiteit kan de culturele sector dat zelf ook.

Want dames en heren, als Nike het kan, dan zou de culturele sector het toch zeker ook moeten kunnen.

Ik dank U wel.


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie