Schatkist of gereedschapskist

Download

10april2013EASteventenThije

Enige tijd geleden sprak ik op een symposium georganiseerd door SALT Istanbul, in samenwerking met het Van Abbemuseum, met de treffende titel: ‘Treasure Chest or Tools?’ – schatkist of gereedschapskist.
Deze bondige tegenstelling geeft een goed beeld van een grotere richtingenstrijd in museumland ten tijde van globalisering. In een wereld zonder eenduidig machtscentrum of duidelijke toekomstscenario’s is de betekenis van geschiedenis of cultureel erfgoed in beweging. Centraal in die beweging staat de vraag hoe we omgaan met identiteit. Begrijpen we identiteit als een gegeven en volgt onze manier van samenleven die identiteit, of vormen we onze identiteit op basis van een visie op hoe we kunnen samenleven. Kortom geven we voorrang aan de vraag ‘wie zijn we?’, of ligt de nadruk op ‘hoe zijn we’. Vertaald naar de wereld van het museum is het de keuze tussen een museum dat ons toont wie we zijn – identiteit als bezit, de schatkist – of een museum als werkplaats waar we vormgegeven aan hoe we zouden kunnen zijn – de gereedschapskist?

Teruglezend in het beleidsadvies ‘Ontgrenzen en verbinden’ heb ik het gevoel dat de auteurs van het rapport allebei hebben willen doen en dat daar de schoen wringt. Aan de ene kant is er een lijn in het advies die zich richt op de schatkist door te spreken over een hiërarchisch ketenmodel dat ook nog eens aan de landsgrenzen stopt. En daarnaast de nadruk legt op het feit dat ‘maar’ 5% van de Collectie Nederland op zaal te zien zou zijn (een onduidelijke statistiek die door de voetnoten eerder weerlegd dan onderbouwd wordt). Aan de andere kant is er in het advies een lijn die wijst richting gereedschapskist met nadruk op participatie in de vorm van ‘kunsteducatie’, ‘digitale ontsluiting’ en ‘globalisering’. De felle polemiek tussen NRC-columnist Mark Chavannes, Edwin Jakobs en Leo Schenk, bracht de tegenstrijdigheid van deze dubbele ambitie mooi aan het licht. Chavannes wees op de directieve tendensen in het advies. Jakobs en Schenk verdedigden zich door te wijzen op de gedeelde verantwoordelijk in de ketens en dat het bovendien een wens van het veld zelf gold. Ongeacht of het klopt of niet, het voorgestelde compromis vertroebelt de werkelijke vraag die musea zich moeten stellen: welke kant willen we op? Zijn we schatkisten met zoveel mogelijk in de etalage, of werkplaatsen waar mensen uitgedaagd worden om deel te nemen?

Ik kies daarbij volmondig voor de tweede optie: de gereedschapskist. Niet een schouwplaats voor wie we zijn, maar werkplaats om vorm te geven aan hoe we zijn. Wil je het bestel vanuit die filosofie inrichten en gebruik maken van dat sterke beeld van een Collectie Nederland, dan vraagt dat om een precieze definitie. Het zou dan geen gefixeerd verhaal met een eenduidig verzamelbeleid moeten zijn, maar eerder staan voor een gedeelde gebruikersethiek. Niet een eindbeeld moet voorop staan maar een doorlopende praktijk. Dat betekent niet dat het hele advies in de prullenbak kan, maar dat de doelstelling anders geformuleerd moet worden. Het versoepelen van bruikleenverkeer, het ontwikkelen van gezamenlijke verzamelstrategieën en het werken aan digitale ontsluiting zijn niet belangrijk omdat er continu zoveel mogelijk in de etalage moet staan, maar omdat we de gereedschapskist groter willen maken en de individuele musea meer ruimte willen geven om hun gebruikers te bedienen. De inzet zou moeten zijn om een continue uitwisseling tussen musea mogelijk te maken, opdat ze gezamenlijk en in dialoog met hun meest directe stakeholders keuzes maken en optimaal samenwerken.
Het Van Abbemuseum, waar ik werk, heeft daarin samen met SALT en vier andere Europese musea gekozen voor de vlucht naar voren. Afgelopen weken iswerd een substantiële, Europese subsidie aanvraag gehonoreerd die we gezamenlijk als museumnetwerk L’Internationale hebben geschreven en waarbinnen het Van Abbemuseum als coördinator zal optreden. We willen een duurzaam, internationaal museumnetwerk ontwikkelen dat de filosofie van de gereedschapskist volgt. Samen willen we niet een monumentale kolos worden met één collectie, maar zorgen dat onze gebruikers onze collecties kunnen gebruiken om verbanden te zien en zelf aan te brengen tussen hier en elders, tussen dit moment, vroeger en straks. Op deze manier hopen we niet het oude museum te redden, maar om een nieuw type museum te ontwikkelen dat op eigentijdse wijze zijn functie vervult als geheugen van een gemeenschap – een werkgeheugen welteverstaan.

Steven ten Thije
Onderzoeksconservator Van Abbemuseum/Universität Hildesheim


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie