Erfgoedarena november 2013: oral history

Steeds vaker worden opgenomen interviews tot historische bronnen (oral history). Interessantst zijn alternatieve geschiedenissen, zoals ooggetuigenverslagen van oorlogshandelingen (bloedbad Rawagede in Indonesië) of door gender-ongelijkheid onzichtbaar gewordenen (onderzoek meisjesmisbruik RK Kerk). Hoe maak je dat materiaal toegankelijk? Wat betekenen zulke bestanden vanuit collectie-oogpunt? Kun je ze zomaar hergebruiken – en mag dat wel?

Dat waren de heikele kwesties waar de Reinwardt Academie zich op 27 november j.l. over boog. Deze laatste Erfgoedarena van het jaar werd gehouden samen met Framer Framed, een samenwerkingsverband voor vraagstukken van eigentijdse presentatie en representatie in kunst- en volkenkundige musea. Tijdens de opmerkelijk goedbezochte arena traden nogal verschillende spelers op, gemodereerd door

Reinwardtdocent Leontine Meijer - van Mensch, als voorzitter van COMCOL(het ICOM-comité over verzamelen) zeker niet de slechtst toegeruste.
Een warm pleidooi voor het verzamelen van geluidsarchieven met verhalen tout court kwam van Stef Scagliola (EUR). Maar, zei ze, dan moet je er wel dwars doorheen kunnen zoeken, wat nog bepaald niet makkelijk is. Veel opgenomen materiaal, vaak vele uren interview, is probleemgerelateerd en alleen voor dat ene onderwerp goed te gebruiken. Maar op die onderwerpen kan het dan wel een zeer onverwachte blik opleveren. Zoals op de intieme verhalen over kinderen die verwekt werden tijdens de driejarige “politionele acties” van 135.000 Nederlandse militairen in de Indische archipel. Die mini-episodes vallen veelal door de mazen van de officiële geschiedschrijving. Op www.oorlogsliefde.nl zijn ze te volgen. Een Reinwardt-antwoord daarop kwam van Daniëlle Kuijten, master student en COMCOL-bestuurslid. Vanuit haar werkpraktijk bij Imagine IC reflecteerde zij op de voor- en nadelen van dit soort verzamelsites. Ook brak ze een lans voor participatieve strategieën bij het ontwikkelen van meta-data: doe het samen, dan krijg je veel meer.

UvA hoogleraar media-erfgoed Julia Noordegraaf bracht een kritische noot in. Digitalisering van beeld- en geluidsbronnen heeft zeker voor gezorgd dat meer mensen kunnen meedoen. Maar of kennis nou gedemocratiseerd is? De machtsstructuren blijven immers in stand. Degene die bepaalt wat door wie wordt gemaakt, gebruikt en geconsumeerd, is niet veranderd. En hoe direct en onbewerkt oral history-bronnen ook lijken te zijn, ze moeten altijd in hun context geplaatst worden: wat was de vraag, wie stelde die, waarom sprak iemand daarover, hoe werd die geselecteerd, en wat was diens intentie en agenda? Bronnenkritiek blijft broodnodig, met andere woorden. Ook het archief is performatief, roepen sociologen dan.

Een laatste kwestie was hoe je archieven met persoonlijke verhalen toegankelijk maakt zonder de intieme levenssfeer van betrokkenen, of van hun nazaten, aan te tasten. Daar kwamen we niet 1-2-3 uit. Wel is het mogelijk om met de inhoud van die archieven om te gaan, via “meta-metadata”, zonder de privégegevens vrij te hoeven geven. Evenmin kwamen we erachter of al dat materiaal nou gelijk ook erfgoed moet heten, en zo ja of het immaterieel is. Het zijn hoe dan ook bronnen, en ze staan hoe dan ook op fysieke dragers.


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie