Zwarte piet

Beste dames en heren, ik ben vereerd u als eerste enige gedachten voor deze avond mee te mogen geven, docent aan de Reinwardt Academie en dit voorjaar freelance onderzoeker voor het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed, kortweg het VIE.
Download

vie-rapport-zwarte-piet-een-verkennend-onderzoek-naar-een-toekomstbestendig-sinterklaasfeest-utrecht-2014pdf

Voor dat VIE nu heb ik een onderzoek uitgevoerd naar de Zwarte Piet-kwestie bestaande uit 20 interviews met stakeholders en opinieleiders. Ik heb met vele kleurrijke personen gesproken - van gedreven liefhebbers van Zwarte Piet tot ideologisch gemotiveerde critici en het gehele spectrum daar tussenin. Vanavond gaat u reflecteren op het debat dat er tussen hen speelt, en ik wil u vanuit mijn onderzoek graag enkele behulpzame kaders meegeven.

Zwarte Piet wordt door liefhebbers gezien als een onlosmakelijk en vrolijk onderdeel van het Sinterklaasfeest. Een basisschooldirecteur zei: “De kinderen zien Zwarte Piet als hun vriendje, veel meer dan Sinterklaas” Een andere geïnterviewde liefhebber zei “de oorsprong van de figuur is best interessant, maar in het heden eigenlijk volslagen onbelangrijk, het gaat namelijk om de hedendaagse Zwarte Piet die veranderd is in een vrolijke, uitdelende en grappige figuur die heel veel plezier heeft met kinderen en die soms met Sinterklaas een beetje de gek steekt”. Veel liefhebbers hebben het gevoel dat het maar een kleine groep critici is die veel media-aandacht krijgt. Zoals een geïnterviewde het uitdrukte “Het debat over Zwarte Piet is onzin omdat er maar een heel kleine groepering is die een vergelijking maakt met slavernij, tegenover een groep van wel 2 miljoen Facebookers die helemaal niet de intentie hebben om te kwetsen.” Het zijn deze liefhebbers die tot hun schrik en verbazing het verwijt van de critici krijgen dat ze een racistisch feest vieren.

Voor de critici die ik interviewde is het een vaststaand feit dat Zwarte Piet een negatieve, karikaturale representatie is van een negroïde persoon en daarmee een racistisch element binnen het sinterklaasfeest vormt. Een van hen betoogde dat “het van belang is te onderkennen dat Zwarte Piet symbool staat voor meer dan enkel het personage naast Sinterklaas. Het feest is een politieke kwestie over ongelijkheid en emancipatie van groepen in de samenleving.” De traditie geeft volgens een andere geïnterviewde Piet-criticus blijk van “naïviteit, onbegrip, een egocentrische samenleving, weinig kennis van de eigen geschiedenis en ontkenning van de pijn van donkere kinderen.” Het gaat er volgens weer een andere criticus om wat je kinderen door middel van het sinterklaasfeest met een zwarte piet-figuur meegeeft. “De symboliek van de witte baas en zijn zwarte knecht is niet de les die je hen moet willen leren over diversiteit en gelijkheid in onze samenleving.”

In de loop van mijn onderzoek werd steeds meer duidelijk dat dezelfde Piet vanuit twee totaal verschillende percepties wordt bezien, waarbij het beeld van de liefhebbers gedrenkt is in positieve associaties en dat van de critici in negatieve. Beide groepen zeiden begrip te hebben voor elkaar en deden ook pogingen daartoe, maar duidelijk was dat er sprake was van twee moral tribes met elk hun eigen waarheid.

Met dit van Joshua Greene geleende begrip verwijs ik naar het maatschappelijke debat dat Nederland in twee morele kampen verdeelt. De figuur Zwarte Piet krijgt een andere en krachtiger cultureel-maatschappelijke lading dan slechts de kindervriend die hij voor vele liefhebbers van Sinterklaas en Zwarte Piet is, of misschien inmiddels was. Het debat gaat zodoende niet om feiten, die zijn zelfs grotendeels irrelevant, maar om emoties en percepties. Gechargeerd kan men stellen dat critici zich stiekem moreel verheven voelen boven die nationalistische conservatievelingen die aan een semi-racistische traditie wensen vast te houden. Terwijl de liefhebbers menen vol trots op te komen voor hun kinderfeest, een stuk van hun identiteit en geschiedenis, waar toch enkel goede bedoelingen aan gekoppeld zijn en zeker geen racistische. De de tijdgeest altijd goed aanvullende Fokke & Sukke verwezen naar die moral tribes in de NRC van enige weken geleden, met een kinder Fokke & Sukke-paar dat fluisterend de Meld Misdaad Anoniem belde met de -multi-interpretabele- mededeling: “wij willen onze papa en mama aangeven... ze zijn fout in de Zwarte Piet-discussie.”

Ik concludeer uit mijn onderzoek dat ondanks de soms sterk verschillende percepties de grote meerderheid van zowel liefhebbers als critici bereid is om naar elkaar te luisteren, argumenten te wisselen en actief te zoeken naar gemeenschappelijke grond. De critici omdat zij best wel de waarde van het Sinterklaasfeest inzien, onder zekere voorwaarden, de voorstanders om het voor hen zo belangrijke maatschappelijk-verbindende karakter van het feest te behouden – en daar willen ze best wat voor opofferen. We zijn benieuwd hoe het feest zich aldus gaat ontwikkelen.

Gabór Kozijn, 1 oktober 2014.


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie