Cartografie - Erfgoed op de kaart?

Naar aanleiding van de verschijning van de Bosatlas van het Cultureel Erfgoed in oktober 2014, organiseerde de Reinwardt Academie op 18 februari een Erfgoedarena over Cartografie. De in oktober 2014 verschenen atlas leverde deze avond veel discussie op. Welke keuzes zijn er gemaakt? Wie heeft de atlas eigenlijk samengesteld en met welk doel? De belangstelling was groot: er waren onder andere cartografen, docenten, medewerkers van de RCE, het Meertens Instituut, veel studenten van de Reinwardt Academie en verschillende musea.

Na een rondje door de zaal door gespreksleider Imre Vegh las Bob Crezee, docent aan de Reinwardt Academie, voor uit Het Bureau, het beroemde epos van Voskuil over het Meertens Instituut. In drie fragmenten over de cultuurkaart van ‘de nageboorte van het paard’ werd duidelijk dat ook in het verleden het samenstellen van een atlas met het cultureel erfgoed van Nederland geen sinecure was.

Joost van Mensch, docent Aardrijkskunde, nam de toehoorders aan de hand van fraaie voorbeelden mee in de wondere wereld van de cartografie. Hij liet zien dat het bij kaarten altijd gaat om de verhalen die worden verteld. Een atlas zegt veel over het in kaart gebrachte onderwerp maar evenzoveel over de makers. Hij had uiteraard de atlas uitvoerig bestudeerd en het was hem opgevallen dat er veel sprake was van eenvoudige ‘stippenkaarten’, dat de nadruk lag op het materiële erfgoed en er relatief weinig echt bijzondere kaarten waren. Joost miste de mensen terwijl Nederland toch één groot cultuurlandschap is. Soms heb je gewoon een kaart nodig om erfgoed te begrijpen, zo toonde hij aan met een kaart van de Stelling van Amsterdam.

Martijn Eickhoff, docent Cultuurgeschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen, wees in zijn inleiding op de omslag van het atlas. Die kerk stond er niet voor niets, aldus Martijn. Nederland is een christelijke natie, en dat wil de atlas laten zien. Ook hij vond de nadruk erg op het landschap en gebouwen liggen. Pas op pagina 70 ontwaarde hij de eerste mens. Met het tonen van een aantal grensoverschrijdende kaarten , werd duidelijk dat de volledige nadruk op Nederland ook maar een keuze was. Martijn was niet negatief over de atlas. Wel vond hij dat de argumentatie voor de gekozen opties, zowel wat betreft de thema’s als de in kaart gebrachte elementen, erg onduidelijk was. Bovendien levert een kaart altijd een statisch beeld op. De dynamiek van bijvoorbeeld de verspreiding van erfgoed gaat verloren.

Vanuit het publiek werd een vergelijking gemaakt met websites met dynamisch kaartenmateriaal. Het was duidelijk dat hier sprake was van sterk verschillende media met grote verschillen in doelstellingen . Er werd veel gekeken naar de keuzes die voor deze publicatie waren gemaakt. Er leek sprake te zijn van een klassieke erfgoedbenadering. De Bosatlas van het Cultureel Erfgoed was volgens velen een atlas van materieel erfgoed. De aanwezigen misten een analyse van de kaarten en de mogelijkheid om kaarten goed te vergelijken. Het leek erg een commercieel product dat in korte tijd uit de grond was gestampt. De aanwezigen van de RCE ontkenden dat niet. De uitgever had grote invloed gehad op de inhoud en de keuzes. De avond eindigde echter met veel waardering voor de RCE die het had aangedurfd om zo’n groot project te faciliteren, overigens met medewerking van vele andere instanties. Het resultaat mocht er wezen, daar was iedereen het mee een. De discussie over hoe erfgoed op de kaart moest worden gezet, werd tijdens de borrel door alle erfgoed- en kaartliefhebbers dan ook nog vrolijk gecontinueerd.


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie