Berlijn, Berlijn!

Met honderd man in de trein, geweldig.
2012 BA Excursie Berlijn - Joodsmuseum

Zondagmorgen, voor dag en dauw. Perfecte leiding, relaxte glimlach van Marion en Syja. Wow. Halverwege wel twee uur vertraging, wegens aanrijding met een persoon. De beloofde, nogal sensationele fietstocht schiet er net niet bij in. Langs het Muurgebied, van industriële schaal met ramptoerisme. Megalomaan aandoende grootbouw in de nieuwe bestuursdistricten van de hoofdstad van het op een na machtigste land ter wereld, in elk geval economisch. Merkelville, niemand lijkt er zich over te verbazen. Zo'n fietstocht, toch wel drie uur, in de felle zon bij hoogzomerse temperatuur, is interessant voor de individuele contacten met studenten. Als lector heb je dat toch minder gauw. Berlijn blijkt overigens te lijden aan aan gentrificatie-verzet. Het is een megastad die bijna failliet is, er wordt niks gemaakt, maar iedereen wil er zijn. Weinig sociale vangnetten, geen minimumloon, kosten levensonderhoud belachelijk laag. Dat zuigt onroerendgoedtypes aan, die de hardwerkende burger verdringt.

Alle studenten gaan maandagochtend in het Joods Museum zelf alle plekken doornemen waar ze 's avonds per groepje voordrachten moeten geven. Marc Pil en ik doen het museum in een volle 2 uur. 's Middags bezoeken we met 50 studenten de Stasi-gevangenis in een lelijke vrm. Oostberlijnse woonbuurt, Hohenschönhausen (accent op een na laatste lettergreep). Geconcentreerde rondleiding door student/promovendus geschiedenis, na half uur buitengewoon indringende film. Erg- erger- ergst, wel. Verbijsterende anekdotes. Studenten stellen kritische vragen. Wordt niet goed of niet goed genoeg op ingegaan. Rondleider vertelt dat de gevangenis soms per dag wel 4000 bezoekers ontvangt. Men is nu bezig een grote expositie in te richten. Beetje jammer, want daarmee themaparkificeer je een en ander wel weg.

's Avonds terug in het Joods Museum doen de studenten geweldig hun best. Briljante presentatie van Ilja over joodse tafel: “noem 5 toepassingen van een tafel. Er is er nog één, maar ik zeg niet welke.”

Weinig gevoel bij studenten voor het gat tussen intentie en realisatie van een presentatie. Het verhaal van de joodse 17e-eeuwse handelaarster wordt onderbroken door geheel anders vormgegeven stukje over hoofddoekjes. Niemand komt op het idee dat te problematiseren. Was het geld op? Moest er op 't laatst nog iets tussen? We vergaten te dineren.

Ik had het keuzeprogramma van Jan Sas overgenomen, en om zeker van mijn zaak te zijn bereidde ik dat de hele morgen maar op m'n eentje voor. Dus vlug van de ene kant van de stad naar de andere, van Museum Neuköln naar Hamburger Bahnhof. Net op tijd voor 's middags Deutsches Historisches Museum, waar ik eerst een uur met Mario helemaal doorliep voor een indruk van (on)mogelijkheden met de studenten. Dan meeting met Stefan Bresky, hoofd educatie. Raar verhaal, over alles groter, nieuwer en anders, maar geen enkel idee van publiek. In nagesprek blijkt hij RWA uitgenodigd te hebben voor input in dat proces. Vind ik geen goed idee. Waarom zouden ze?

Museum Neuköln blijkt een voormalig Heimatmuseum, een soort ecomusée van en over de buurt. Nou ja buurt, het is wel de grootste wijk/stadsdeel van Berlijn, grenzend aan Kreuzberg met alle sociale en economische dynamiek van zo'n immigantenwereld. Alleen is daar in het museum vrijwel niets van te zien. Wel alles geheel gericht op inspiratie vanuit object, met eindeloze cirkels van informatie, betekenis, associaties, netwerk van connecties. Allemaal digitaal, dat wel. Mooie fototentoonstelling daarachter. Discussieontmoeting met alleraardigste, opmerkelijk goed sprekende, jonge directeur. Nou ja jong, doet het al bijna 30 jaar. Was ook voorzitter ICOM Europa. Interactie met studenten OK. Ik had ze gespitst op publieksonderzoek: voor wie, waarom, inclusie, outreach. Daar kwam dus even niks.

Hamburger Bahnhof, een van de grootste actuele kunstmusea van Duitsland. Pas op: dat heet hier Gegenwart. Vond men geweldig. Na eigen bezoek van 2 uur in ondoorgrondelijke moderniteit, worden we ook geconfronteerd met genant collectief bezoekertjepesten. Er is geen ENKELE hulp bij gebruik, toegang, ontsluiting van al het moois. Heel aardige, jonge Nederlandse educatie freelancer Julia Devies. Legt uit dat ze er gewoon geloven in autonome kunst. Als het je aanspreekt kom je zelf wel achter de nodige relevante informatie. Ik kwam er niet door. In enorme kring in zaal groepsgesprek. Julie klaagde dat ze in een museum met naar schatting een half miljoen bezoekers bezoekers maar 7 stafleden hebben en verder 30 suppoosten die een commercieel beveiligingsbereau voor € 5/u levert. Geen wonder dat ze ongezeglijk en chagrijnig zijn.

Laatste werkbezoekdag geheel aan Museuminsel gewijd. We krijgen in twee groepen van 50 een geweldige intro van Monica Scheznik het hoofd communicatie van de vrm. Dahlemmusea, die in het nieuw te bouwen Humboldtforum komen, een 600miljoen kostende reconstructie van het Stadsslot. Reinwardt MA-stagiaire Ricarda Hessling geeft prachtige peptalk. Wij waren verbijsterd over zo'n supermega museaal nostalgiepark met emancipatie van niet-westerse kunst en cultuur. Vlucht naar voren, voor wat voor publiek, wat is het verhaal van visie of missie. Is dit typisch Duits? Studenten zijn alert en kritisch. Scheznik en Hessling professioneel en geëngageerd.

Tot slot een geweldige vossenjacht (Schnitzeljagd) in de vijf Museuminselmusea. Docenten verkleed met cryptische opgave, opdat de studenten de hele middag zich het eiland eigen maken. Hartstikke inspannend maar ook erg leerzaam, vind ik. Poeppieheet ook. Erg aardige en geconcentreerde interactie met de negen groepjes studenten. Evident wat er gebeurt als je gewoon je huiswerk doet. “Tomaatprijs” uitgevonden voor het groepje dat er evident met de pet naar gooide en zich eruit dacht te kunnen kletsen door gewoon wat creatief te associëren. 's Avonds laten we ons door Els meeslepen naar John Bosko's Onegin, van het Berlin Staatsballet. Oei, André Rieu beetje.

De dag van vertrek nog gauw even snel met Els, Mario, Nancy en Margriet naar de Gropiusbau gegaan, drie tentoonstellingen: California modernisme post WW II, Art & Press, en Revolutionaire Russische architectuur. Jeez, wat een chagrijnig personeel (moest m'n colbert aan of om, niet over schouder of arm). Maar ook: wat een kwaliteit.

Rustige reis terug. Mijmering, met collega's. Studenten gedragen zich voorbeeldig, zijn sociaal en zorgzaam. Niet altijd bijzonder geïnteresseerd, wel welwillend. Sommigen willen eigenlijk een soort kunstgeschiedenis light, maar vinden het niet erg dat het iets anders is. Maar hier in Berlijn willen we echt meer dan de cultuurtoerist uithangen. We zijn óók commentator, kijken er van boven op, inclusief op onszelf. Valt niet mee om oog te laten krijgen voor het toch wel ingrijpende andere cultureel-museale bestel in Duitsland. Autoritair, structopathie, ziekelijk gefascineerd met correcte procedures en hiërarchie. Blinde vlek voor bezoekers, relevantie, sociale inclusie. Of zijn wij het die iets fout doen? Dat wreekt zich een beetje bij instellingenbezoek. De gastheer/vrouw wil je eigenlijk op het laatst spreken, en je zou willen focussen op concrete aandachtspunten. Gaat eigenlijk pas goed als je een keer geoefend hebt, haha. Dat dat zo is ligt misschien ook aan ons. We doen een programma dat veel eerder ontwikkeld is. De wereld en wij zijn inmiddels veranderd, maar het programma niet. De vijf kanten van Berlijn – museaal, adellijk, fascistisch, koude oorlog, na de Wende – zijn wat veel van het goede voor een weekje. Terwijl het nu een beetje verwaait. Ondanks coole Marion en Syja.


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie