Zich vergapen in Göteborg

Uw lector oriënteert zich op wat nieuw is: early warning. Zo zat ik begin juni een weekje in Göteborg, bij de oprichtingsconferentie van de Association of Critical Heritage Studies. Kritisch? Ja, volgens de Kritische Theorie, de neomarxistische, maatschappijkritische houding die leert dat niets waardevrij is.

Er bestaat geen objectieve wetenschap, en ook geen objectief erfgoed. En als je dat wel vindt heet het Authorized Heritage Discourse. Dat is de nachtmerrie van elk kritisch erfgoedmens: het is alles wat een autoriteit tot behoudenswaardig bestempelt en wat dus past in een eenzijdige, westerse wereldvisie, op lijstjes staat en “de macht” legitimeert. Denk aan blank, mannelijk, ouder, hetero, Randstad, beter opgeleid en verdienend. Donkerblauwe blazer en ruitjesbroek, aan het golven op een mooi groen landje nabij een lollig kasteel, gepermanente echtgenote in lila en zachtroze ernaast. Heemschut meets Hyacinth Bucket.

587 papers

Dat moest maar es afgelopen zijn, en daarom kwam men te Göteborg samen, de grootste haven van Scandinavië, vol universiteiten en academies. Meer dan vijfhonderd papers tijdens vijf dagen congres op twee locaties in 62 sessies, met voor- en naprogramma vol excursies en workshops. Waar kwam men vandaan? Buiten de Zweedse en Noorse buren vooral uit de Engelstalige wereld, goed voor de helft van de deelnemers. Wat Nederlanders, Vlamingen en Duitsers en dan een bonte stoet allerhande Pakistani, Peruvianen, Israëli, Thais, Indonesiërs, vrm. Joegoslaven. De meesten van universitaire museum- en erfgoedstudies, weinig uit het werkveld zelf.

Sociale rol musea

Vertaal je kritische theorie dit naar musea, dan moeten dat motoren van maatschappelijke vernieuwing zijn. Daaraan in het openbaar twijfelen, valt af te raden. Enige ruimte voor onderlinge verschillen tussen musea, gebaseerd op waar ze staan, waar ze vandaan komen, in welke fase van ontwikkeling ze verkeren, en wat voor soort doelstelling ze hebben: dan kun eigenlijk niet meer over “het” museum spreken. En dat gebeurde juist heel veel en nadrukkelijk, te het verre Göteborg.

Pareltjes en smikkelen

Desondanks viel er veel te genieten, waaronder een hele serie erfgoedhotemetoten, bekend uit voetnoten en literatuurlijstjes. Daarnaast verfrissende betogen over de consequenties van zelfrelativering. Wie andere wereldbeschouwingen serieus neemt, hoeft geen dramatisch verschil te maken mens en natuur, bijvoorbeeld. Met bomen praten is qua erfgoedzorg een nette bezigheid in Indian Reserves in de VS. Of uitingen waarderen van sjamanisme, animisme en spiritualiteit. Dat kun je raar vinden, maar hadden we zelf in de sociologie al niet het deftig begrip agency, de autonome werking van van voorwerpen en landschappen? Echt gelukkig werd ik van een serie presentaties over gastronomisch erfgoed. Op de Unescolijst van Immaterieel werelderfgoed staan naast Franse straks ook Japanse eetgewoontes. En Peru viert zijn nationale keuken als een wonder van combinatie en cross over. Zo komt erfgoed prettig dichtbij. Dat is het goede nieuws.

Schuldige musea

Het slechte nieuws is dat de grote, universele musea in Europa, lees Louvre en Brits Museum maar ook onze eigen snoer van rijksmusea, het bij deze kritische vakbroeders nooit goed kunnen doen. Eigenlijk moeten ze direct alles teruggegeven wat in de koloniale tijd uit “bronlanden” werd weggesleept. Foei, ga je schamen, u bent immoreel, principeloos, hebben wij geen recht op onze eigen geschiedenis? Gek genoeg zit daar wel wat in, zeker nu vele ontwikkelingslanden volwassen worden. Maar hoe organiseer je het gesprek daarover, zonder dat men je hoofd eraf draait?

Opvallend

Mij troffen de gekke manieren van omgang – het eindeloos citeren van belangrijke denkers en politieke voormannen, leve Marx en Lenin! – en een ondoorgrondelijke jargon. Een ware zeeslangentaal voor soms alleen ingewijden, een bezwaar dat je wel vaker over sociologen hoort. Bij ons valt erfgoed academisch gezien onder de geesteswetenschappen, of onder bouwkunde (monumentenzorg!). Elders in de wereld vaak onder antropologie of sociologie. Vandaar. Maar luister je daar een beetje doorheen, dan hoor je een opmerkelijk consistente oproep aan musea om zich opnieuw te verhouden tot gemeenschappen, tot de mensen in wier midden ze zich bevinden, en voor wie het niet altijd makkelijk is zich te herkennen in wat al die deftige musea wel niet doen, laten zien, zeggen. En daar zit best wat in.


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie