Het Sustainisme is hier: ja, daar moeten wij iets mee.

In 2013 is binnen de Hogeschool voor de Kunsten, tijdens een lezingenreeks en een te volgen keuzevak, het begrip Sustainism geïntroduceerd. Wat is dat? En moeten wij hier als erfgoedpro’s (in spé) iets mee? Ja, want Sustainisme is overal om ons heen in opkomst; kijk zelf maar…
Ook de ketchup zelf maken bij de Tostifabriek...

Wat is Sustainisme?
In 2010 kondigden Michiel Schwarz en Joost Elffers de opkomst van een nieuw tijdperk aan; Sustainism. Sustainism is afgeleid van het Engelse woord sustainability, duurzaamheid. Waar eerst het Modernisme bepaalde hoe wij onze leefomgeving vormgaven en waarden vaststelden is dat nu het Sustainisme. Het ontstaan van het Sustainisme is een reactie op de economische crisis, maar vooral een reflex op de opkomst van het internet, de groei van sociale initiatieven en aandacht voor lokale oplossingen. Centraal binnen het Sustainisme staan de waarden; delen, lokaliteit, verbondenheid en proportionaliteit.

Boeken over het Sustainisme
Schwarz en Elffers publiceerden er twee boeken over: Sustainism is the New Modernism, een manifest met voornamelijk grafische symbolen over de opkomst van het Sustainisme. Daarnaast schreef Schwarz samen met Diana Krabbendam de Sustainist Design Guide, een handboek waarin 12 praktijkvoorbeelden worden uitgelicht. Van urban farming in een Parijse achterstandswijk tot crowdsourced public architecture in Rotterdam. Maar er zijn ook voorbeelden dichter bij huis te vinden.

De Tostifabriek: Sustainistisch ten top
Neem de Tostifabriek. In 2013 werd binnen deze ‘fabriek’ alle grondstoffen voor tosti’s geproduceerd. Er was een graanveld, varkens en koeien. Buurtbewoners werden uitgenodigd mee te helpen om onder andere de dieren de verzorgen en de stallen uit te mesten. Na zeven maanden werd het graan geoogst, het meel gemalen en het brood gebakken. Daarnaast werd de kaas geperst en de ham gemaakt door het slachten van de dieren en dat vlees te koken, pekelen en drogen. De eerste tosti’s werden gepresenteerd op een groot oogstfeest. Je kon als bezoeker in een oogopslag zien wat er vooraf gaat aan een tosti op je bord, en hoe wij ons als stadsmensen verhouden tot ons voedsel. De bouw van de tostifabriek werd mede mogelijk gemaakt door middel van een crowdfunding project via voordekunst.nl.

Hoe verhoudt dit project zich tot de waarden binnen het Sustainisme? Het sluit aan bij de waarde ‘delen’; er wordt samengewerkt om te produceren en vervolgens gezamenlijk te consumeren, delen wordt klaarblijkelijk beschouwd als waardevolle kwaliteit. Plus het project is tot stand gekomen doormiddel van collectief geld in te zamelen via crowdfunding. Daarnaast sluit het gehele plaatje aan bij de waarde ‘lokaliteit’: de buurt wordt uitgenodigd om mee te doen. Het project is bovendien gericht op het bouwen van relaties tussen mensen, hun leefomgeving en de natuur en sluit daarom aan bij de waarde ‘verbondenheid’. Als laatst sluit de Tostifabriek aan bij de waarde ‘proportionaliteit’: er is duidelijk bewust gekozen voor vertraging, je moet zeven maanden wachten op je tosti! De makers hadden bij het opzetten van dit project waarschijnlijk de Sustainist Design Guide op het nachtkastje liggen…

Andere Sustainistische initiatieven in de buurt
Of kijk naar de Makkie, een initiatief van verschillende buurtorganisaties in de Indische buurt in Amsterdam-Oost. Door een klusje te doen voor een buurtbewoner of organisatie in de buurt kun je ‘Makkies’ verdienen. Zo werk je mee aan een schone buurt waarin mensen elkaar kennen, helpen en ontmoeten. Met gespaarde Makkies krijg je korting bij winkels in de buurt, of het museum, of het zwembad, voor de film, schaatsen op de Jaap Eden-baan. Ook heel Sustainistisch; de programmering van Pakhuis de Zwijger – zie bijvoorbeeld hun uitgebreide Nieuw Amsterdam programma. Ze zijn daar zo verschrikkelijk actief dat ik mij maar heb afgemeld voor de nieuwsbrief. Of het Bankjescollectief (hard op weg het grootste openluchtcafé ter wereld te worden), deel-websites als Peerby (‘Goed voor je portemonnee, je buurt, de planeet’), de buurtmoestuinen en lokale producten die winnen aan populariteit, and so on… Beoordeel de initiatieven in jouw omgeving eens naar de waarden binnen het Sustainisme, en zie dat er nog veel meer Sustainisme om je heen is!

Voorbeelden van Sustainisme in de erfgoedsector zijn er al...
Door nu aan te sluiten bij het Sustainisme in haar bedrijfsvoering en/of programmering kan de erfgoedsector haar maatschappelijk relevantie bevestigen. Voorbeelden van musea die zich hiermee bezig houden zijn er al, al gooien zij het niet onder de noemer Sustainisme. Zie hier de vele verschillende voorbeelden van musea in Engeland die zich bezighouden met duurzaamheid in hun bedrijfsvoering. Een voorbeeld uit Nederland: de Plantage Amsterdam, een samenwerkingsverband tussen zeventien culturele instellingen in Amsterdam. Ook qua duurzaamheid hebben zij de handen ineengeslagen door bijvoorbeeld gezamenlijk in te kopen. Een voorbeeld op het gebied van programmering: laatst te zien in Fries Museum in Leeuwarden, de fotomanifestatie An Ocean of Possibilities. Hierbij is inspiratie gehaald uit ‘onze’ zoektocht om op andere manieren onze gezamenlijke toekomst vorm te geven. Zoals de reeks Lexicon of Sustainability – honderden fotobeelden worden gebruikt om een enkele afbeelding te creëren - een soort handleiding over hoe je duurzamer kunt leven en overleven in tijden van de voedselcrisis die ons waarschijnlijk wacht.

Het Sustainisme is geen modeverschijnsel, deze voorbeelden laten zien dat het daadwerkelijk onderdeel is van onze huidige maatschappij. Hier kan de erfgoedsector van leren, en door in te spelen op het Sustainisme, er zijn voordeel mee doen. Ben jij nog andere ‘Sustainistische’ initiatieven op het gebied van erfgoed tegengekomen? Deel ze hier!

An Ocean of Possibilities was vanaf 31 augustus t/m 26 oktober 2014 te zien in het Fries Museum in Leeuwarden.


Mediabestanden


1 reacties


  1. Susan van 't Slot
    3 november 2014 12:41:55
    Artist in Residence Michiel Schwarz
    Van oktober 2013- maart 2014 was Michiel Schwarz als Artist in Residence verbonden aan de Academie van Bouwkunst en de Reinwardt Academie. Schwarz is cultuursocioloog, consultant en toekomstdenker.

Plaats een reactie