Kunst mag

Wat is de relevantie van kunst en cultuur in deze tijden van milieukwesties, armoede en (economische) crisis?

Voorafgaand

Twee weken terug, een prachtige herfstweek, was ik in Londen op studiereis. Op een van deze dagen bezocht ik Saatchi Gallery. Voor de mensen die niet weten wat dat is zal ik het kort uitleggen. Saatchi Gallery is een Londense tentoonstellingsruimte voor hedendaagse beeldende kunst. Het werd geopend in 1985 door Charles Saatchi om zijn omvangrijke kunstverzameling aan het publiek te tonen. Het is vooral gericht op het tonen van jonge Britse kunstenaars. Zo is er 2004 een kunstwerk van Damien Hirst, The Physical Impossibility Of Death In the Mind Of Someone Living getoond . Beter bekend als de tijgerhaai op sterk water. Een inspirerende plek om rond te lopen en te kijken naar al het experimentele werk van de kunstenaars van dit moment. Maar een vraag die mij al een langere tijd bezig houdt, kwam ook hier weer naar boven.

Wat is de relevantie van kunst en cultuur in deze tijden van milieukwesties, armoede en (economische) crisis?

Tijdens mijn studie Cultureel Erfgoed aan de Reinwardt Academie mag ik me ondertussen al drie jaar bezighouden met kunst, cultuur en onder andere de overdracht daarvan richting het publiek. Het afgelopen jaar vraag ik mij steeds vaker af of ik niet een ‘pretstudie’ aan het doen ben, en of ik wel van nut kan zijn in onze maatschappij. Is er namelijk niet veel meer behoefte aan mensen in de zorg, onderwijs, of hulp voor armen in Nederland? Waarom mag ik voor mijn ‘beroep’ genieten in een kunstgalerie of museum terwijl er duizenden mensen in Nederland rond de armoedegrens leven?

Inhoudelijk

Momenteel zijn er veel bezuinigingen doorgevoerd, en 1 januari van dit jaar begonnen de grote bezuinigingen op de cultuursector, iets waar in eerste instantie veel weerzin tegen was vanuit de sector. Ondertussen hebben veel instellingen zich hebben kunnen redden door te fuseren, of nieuwe beleidsplannen te maken waardoor ze meer inkomen op een nieuwe manier kunnen genereren.

Door deze bezuinigingen is er vooral een grotere discussie ontstaan; of kunst en cultuur überhaupt nog wel gesubsidieerd moet worden. Veel mensen komen met het argument dat de instellingen zichzelf maar moeten redden, en vinden het een ‘linkse hobby’. Maar met meer argumenten komen ze niet.

Daar tegenover staat dat eigenlijk alle grote ‘spelers’ in Nederland, waaronder, politiek Den Haag, voorstanders blijven van kunst en cultuur. Vooral Jet Bussemaker probeert op een zo goed mogelijke manier de wonden te helen die Halbe Zijlstra in 2010 gemaakt heeft met zijn beleidsnota ‘Meer dan kwaliteit, een nieuwe visie op cultuurbeleid’.

Een website die speciaal gemaakt lijkt te zijn voor mensen uit mijn vakgebied is de volgende: waaromcultuur.nl. Een website die een aantal grote (ethische) vragen over de kunst- en cultuursector simpel met een paar quotes laat beantwoorden door belangrijke mensen zoals Ann Demeester, directeur kunstcentrum De Appel, en Jan Marijnissen, kamerlid SP, en zelfs Goethe, Duitse schrijver en filosoof. Op deze website worden vragen geschikt onder een aantal hoofdthema’s waaronder DNA, stad, mens, economie en maatschappij. Waardoor je gericht kunt kiezen welke vraag en welk antwoord je specifiek wilt lezen.

Onze minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, Jet Bussemaker, heeft in haar visiebrief van 2013 duidelijke doelen wat betreft cultuur. Ze zegt hierin dat ze opmerkt dat het begrip cultuur smal wordt opgevat, maar het is ‘het delen van (creatieve) uitdrukkingsvormen, kennis en meningen’.

‘’Ik zie cultuur als onderdeel van een maatschappelijke agenda. Het bestaansrecht van kunstenaars en culturele instellingen ligt niet zozeer in de sector zelf maar in de verbinding met de samenleving. Ik kies daarom voor een beleid dat prioriteit geeft aan de maatschappelijke waarde van cultuur en aan het belang van creativiteit. Maatschappelijke vraagstukken op bijvoorbeeld het gebied van zorg, maatschappelijk verantwoord ondernemen, energie- en voedselvoorziening, krimp of vergrijzing worden steeds complexer. Voor de aanpak van deze vraagstukken groeit het belang van creativiteit en innovatie. Cultuur en cultuuronderwijs leveren daaraan een belangrijke bijdrage’’ aldus Bussemaker.

"Wij zien de wereld door de voorstelling die wij van de wereld maken," zegt voormalig ambtenaar op het Ministerie van WVC en OCW Thije Adams in zijn boek Kunst moet, ook in tijden van cholera. Kunst is volgens hem de manier voor de mens om tot uitdrukking te brengen hoe hij zichzelf en zijn wereld ziet en ervaart. Kunst wordt door Adams opgevat als de voortzetting van de religie met andere middelen, omdat kunst de weg kan wijzen naar een andere, en mogelijk betere, wereld. Om deze reden is kunst voor Adams net zo belangrijk als religie en wetenschap.

In 2010 is er een onderzoek gehouden door Stichting Cultuur-Ondernemen over de ‘betekenis van kunst en cultuur in het dagelijks leven’. Een van de conclusies uit het een onderzoek uit 2007 door Stichting Cultuur-Ondernemen is dat men het belang van kunst en cultuur wel degelijk erkent, maar dat men het niet altijd belangrijk voor zichzelf vindt. Om dit te verifiëren is in het onderzoek van 2010 een nieuwe vraag toegevoegd, bestaande uit 3 categorieën: in hoeverre men kunst en cultuur belangrijk vindt voor zichzelf (persoonlijk), in het algemeen (voor Nederland/ de samenleving) en de algemene ontwikkeling van kinderen. De conclusie uit 2007 werd in 2010 bevestigd: het belang dat men geeft aan kunst en cultuur is groter wanneer het gaat om de samenleving (71%) en de algemene ontwikkeling van kinderen (77%), dan wanneer het gaat om het persoonlijk belang (51%).

“In hoeverre vindt u kunst en cultuur belangrijk voor u persoonlijk, in het algemeen en voor de algemene ontwikkeling van kinderen?”

(Onderzoek afgenomen onder 1300 mensen tussen de 25-80 jaar.)

Conclusie

Mijn centrale vraag heb ik al een hele tijd in mijn hoofd, en deze vraag kwam ook weer in Londen opspelen. Een soort schuldgevoel wat omhoog komt als ik in college zit, en nadenk over erfgoed en ethiek, of over kunstgeschiedenis. Natuurlijk vind ik het leuk, past dit precies bij wie ik ‘ben’ en is dit mijn passie. Maar is kunst en cultuur wel relevant voor onze maatschappij ten opzichte van de armen, het milieu en de (economische) crisis?

De bezuinigingen roepen veel vragen op, en brengen een hele discussie aan de orde. Zijn kunst en cultuur wel belangrijk genoeg om gesteund te worden door de overheid, en vindt de bevolking dit ook?
Eigenlijk heb ik alleen maar eenzelfde meningen gelezen namelijk dat men vindt dat kunst en cultuur wel degelijk belangrijk vindt voor de maatschappij. Het wordt gezien als een positief element in iemands leven. En helpt bij het verbreden van inzichten, en oplossingen vinden.

Zelfs binnen de marketing wordt de creatieve sector gebruikt als positief instrument. Iets wat ik altijd al een apart idee heb gevonden. Ik krijg momenteel marketing les als onderdeel voor mijn project, en vaak wordt verteld hoe goed kunst en cultuur zijn voor onder andere citymarketing. Alsof de sector een middel is voor een hoger doel. Dit kan je natuurlijk ook positief bekijken; kunst en cultuur zullen (voorlopig) nodig blijven om de maatschappij op gang te blijven helpen. Het geeft men een goed gevoel. Om naar te kijken, en/of om in te participeren.

Ik kan dus zeggen dat er vanuit de maatschappij eigenlijk alleen maar positief tegen kunst en cultuur wordt aangekeken. Niet iedereen zal er evenveel mee hebben. Van de respondenten uit het onderzoek vindt 39% kunst en cultuur belangrijk voor zijn/haar persoonlijke leven. En 62% vindt kunst en cultuur belangrijk voor de Nederlandse samenleving. Persoonlijk blijf ik het een lastig punt vinden. Natuurlijk zal ik van kunst en cultuur blijven genieten door het lezen van artikelen, boeken, en het bezoeken van tentoonstellingen. Ik heb ontdekt dat de maatschappij niet draait zonder deze sector, dus wat dat betreft mag ik me gelukkig prijzen.

Maar stel dat de wereld zou vergaan, en er blijven tien mensen over die voor elkaar moeten zorgen; dan kan ik alleen de mensen ‘troosten’ met een mooi beeldend verhaal over een controversiële kunstenaar die Damien Hirst heet, en dieren op sterk water als kunstwerken heeft verkocht. Toch weet ik niet of ik daar, eerlijk gezegd, gelukkig van wordt...


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie