Wat is professionaliteit?

Een essay over erfgoed en professionaliteit

In elk beroepenveld is het belangrijk dat je professioneel bent en vooral dat je professioneel handelt. Alles draait om kwaliteit, als je in een café een lauw biertje krijgt ben je daar ook niet blij mee. Dat is namelijk niet hoe jij verwacht je biertje te krijgen. De kwaliteit voldoet dus niet aan de verwachtingen. Nou is dat vaak nog niet het ergste, dat kan gebeuren. Maar degene achter de bar had moeten merken dat het bier lauw was en had deze dus niet moeten verkopen. Op het moment dat je iets doet, of iets juist niet doet om de kwaliteit voor je klanten of bezoekers te waarborgen en ervoor zorgt dat zij het beste krijgen spreek je volgens mij over professionaliteit.

Natuurlijk zijn musea en koude biertjes moeilijk met elkaar te vergelijken. Voor musea telt professionaliteit namelijk nog veel zwaarder mee als voor andere ondernemingen. Een museum heeft een voorbeeldfunctie, het is niet voor niets een spiegel van de maatschappij. Maar wat verstaan we eigenlijk onder een museumprofessional? In de Ethische Code voor Musea staat er het volgende over: “Onder museumprofessionals wordt verstaan: al dan niet bezoldigd personeel van musea en instellingen, zoals gedefinieerd in artikel 2, eerste en tweede lid van de Statuten van ICOM, dat een gespecialiseerde opleiding heeft gevolgd of een gelijkwaardige deskundigheid bezit, relevant voor het beheer en de activiteiten van een museum. Voorts onafhankelijke deskundigen die door musea en instellingen, zoals hierboven gedefinieerd, ingeschakeld zijn en die zich conformeren aan de Ethische Code voor Musea, met uitsluiting van personen die betrokken zijn bij de handel in of promotie van commerciële producten voor musea en museale diensten.”

De ethische code voor musea is een document met ‘regels’ op het gebied van deskundigheid en verantwoordelijkheid. Maar het zijn geen regels die bij wet zijn vastgesteld. Het zijn regels die uit de sector komen en zijn geformuleerd op basis van zelfregulering, een gedragscode dus. Wat gebeurd er dan als je je niet aan die regels houd? Andere musea kijken je boos aan? Natuurlijk heeft dit gevolgen voor je reputatie maar wettelijke straffen zullen er niet worden gegeven.

Waarom is er dan wel een archiefwet en een monumentenwet, maar geen erfgoedwet? De archiefwet uit 1995 stelt dat de overheidsorganen verplicht de archieven in goede geordende en toegankelijke staat te brengen en te bewaren. Dit wijst op een verschil tussen deze archiefwet en de ethische code. De archiefwet is (deels) voor de overheid en verplicht op die manier de overheid op een goede en verantwoorde manier met archiefstukken om te gaan. Hetzelfde geld voor de monumentenwet, daarin staat wanneer iets een monument is, hoe iets een monumentale status kan krijgen en welke gevolgen dit heeft op het verkrijgen en anderzijds verdelen van subsidies. Ook hierbij is dus ook duidelijk een belang voor de overheid te zien. Er zijn bepaalde regels die voor de overheid zelf van belang zijn, het is dus logisch dat er wetten aan gekoppeld zijn, om de transparantie van de overheid te kunnen behouden.

Maar bovenstaande geeft nog geen antwoord op mijn vraag waarom er geen erfgoedwet is die de kwaliteit en professionaliteit van de musea in Nederland proberen te bewaken. Jet Bussemaker schrijft in haar Museumbrief “Samen werken samen sterker” dat musea een belangrijke bron van kennis en historisch besef zijn. Ook draagt het bij aan de identiteitsontwikkeling van individuen en groepen. Ook hier het belang van musea voor de maatschappij benadrukt. Maar Jet Bussemaker stelt ook dat er een aantal problemen zijn in de culturele en museale sector. Een voorbeeld hiervan is dat de collectie onvoldoende beschermt is. En een ander voorbeeld is dat grote delen van collecties in musea niet zichtbaar zijn voor het publiek, er zijn collecties die jaren opgeslagen liggen in een depot. Hierbij komen nog de veranderen en de bedreigingen voor musea nu deze minder gesubsidieerd worden en meer moeten terugvallen op inkomsten uit de eerste geldstroom.

Jet Bussemaker formuleert een viertal oplossingen en actiepunten voor deze problemen en bedreigingen. Mijn oog valt echter direct op het vierde actiepunt: “ik ga een Erfgoedwet opstellen waarin ik de bescherming van collecties van nationaal belang regel. Daarbij bezie ik hoe ik de musea voor hun behoud- en beheertaken meer financiële zekerheid kan bieden.” Die museumwet zou een overkoepeling worden tussen de monumentenwet, de archiefwet en losse regels en wetten zoals de LAMO en gedragscodes uit de sector zelf. Het doel van die erfgoedwet is duidelijkheid en transparantie voor zowel medewerkers als bezoekers.

Ik vind het een erg goed initiatief om een erfgoedwet op te stellen. Maar het lijkt me niet voldoende als dit een opsomming of samenvatting zou worden van de archiefwet en de monumentenwet aangevuld met de LAMO en nog een aantal ethische codes. Dat is namelijk niet vernieuwend, die regels zijn er allemaal al, het enige voordeel van zo’n erfgoed wet is dan dat je minder goed hoeft te zoeken waar welke regel staat. Naar mijn mening moeten er ook regels of gedragscodes in over wat een erfgoedprofessional is en welke rol deze speelt ten opzichte van de maatschappij. Een erfgoedprofessional is volgens mijn namelijk niet gewoon iemand die ervoor is opgeleid om in een museum te werken of iemand die de soortgelijke ervaring heeft. Een erfgoedprofessional is volgens mijn iemand die gepassioneerd is over erfgoed en over het behouden, presenteren, promoten, leren en denken over erfgoed.
De professionals van nu zijn andere professionals als die van vroeger. De nieuwe professionals zijn vertrouwd met het principe ‘New Museology’ waarbij de tentoonstelling wordt gemaakt voor haar bezoekers en naar de wensen van die bezoekers. Ik denk dat er op dat gebied nog wel een hoop te winnen is. Iedere professional moet handelen vanuit dit principe. Een museum is een belangrijke bron van kennis, esthetisch genot en ontspanning, dit moet voor iedereen toegankelijk zijn. En die toegankelijkheid kun je alleen garanderen als je luistert naar de wensen van je bezoekers. Als iedere professional dat zou doen, met passie en liefde voor erfgoed en dát kunnen overdragen zullen er later veel meer nieuwe professionals bijkomen!


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie