Participatie in de kunstwereld, waar ligt de grens?

Kunst moet toegankelijk zijn en niet meer alleen voor de elite. Tegenwoordig worden er tal van projecten opgezet en evenementen georganiseerd om kunst laagdrempelig en interessant te maken voor een zo groot mogelijk publiek. Pariticpatie is hierbij het grote toverwoord. Een voorbeeld is de museumnacht, waar iedereen de kans heeft om – met een biertje in de hand – een breed scala aan kunstvormen en musea te leren kennen. Maar welke rol speelt de deelnemer (participant)? Waarom wordt er zo veel waarde gehecht aan participatie? Is het een integere poging om de toegang tot kunst, erfgoed of de samenleving te vergroten, of niet meer dan een slimme dekmantel voor de overheid om geen verantwoordelijkheid meer te hoeven nemen?

De beklaagde
Op 10 en 11 oktober organiseerde cultuurcentrum Castrum Peregrini in samenwerking met curator Nina Folkersma de internationale conferentie Participation on trial. Participatieve kunst stond er letterlijk terecht. In tegenstelling tot de conventionele vorm van een conferentie, waar het publiek passief luistert, koos de organisatie toepasselijk voor iets anders. Het werd een rechtszaak. Participation on trial vond plaats in een statige zaal van de oude Singelkerk. Onder leiding van ‘rechter’ Mieke Bal (cultuurtheoreticus en videokunstenares) discussieerden professionals vanuit heel Europa over verschillende ethische, politieke en filosofische kwesties rondom participatieve kunst.

De rol van het museum
Er waren twee advocatenteams, een jury, slachtoffers en getuigen. Ook het publiek kreeg de mogelijkheid zich uit te spreken tijdens de discussies.
Niet alleen participatieve kunst werd besproken. “Aanklagers” beschouwden de westerse kunstwereld met het gangbare denkkader als verdachte. Al snel werd de rol van musea besproken. Ze zouden niet verder komen dan het openstellen van gebouwen. In het netwerk waarin kunst tegenwoordig een rol speelt is het museum maar een van de vele deelnemers, en zeker niet langer meer de belangrijkste partij die kwaliteit en artisticiteit claimt. De verdediging stelde juist dat dat gangbare denkkader helemaal niet bestaat. Verschillende musea in verschillende landen maken uiteenlopende beleidskeuzes. Daarnaast heeft participatiekunst niets te maken met participatie want kunst vraagt per definitie om meer dan een passieve consumptie. Deze discussie is gevaarlijk, het versmalt de betekenis van kunst.
Uiteindelijk concludeerden de deelnemers dat participatie niet geforceerd kan worden. Participatie werkt alleen wanneer het van twee kanten komt. Ook werd er gesproken over de machtspositie van een subsidiërende overheid. Aan het einde van de dag presenteerde de jury zijn slotoordeel.

Slotoordeel
Er bleek dat de begrippen participatie en participatiekunst nogal eens verkeerd gebruikt worden. De context van de discussie was daardoor onduidelijk. De jury vroeg zich af of participatie eigenlijk niet zelf het slachtoffer is. Onder die vlag zetten overheden kunst en kunstenaars immers als instrument voor alle mogelijke andere doeleinden in. Participatieve kunst heeft ook de potentie om mensen sterker te maken, als die ten minste in vrijheid plaatsvindt en uit artistieke belangen ontstaat. Participatieve projecten zijn niet atijd kunst. In koor riepen ze: “we are all guilty”.
De conferentie was ook een afsluiting van Timecase. Dit project werd op de tweede dag van de conferentie besproken (www.Timecase.org). Timecase is een Europees netwerk van culturele organisaties die gedurende twee jaar betrokken waren bij een onderzoeksproject naar participatieprojecten op het gebied van kunst, theater, muziek en het cultureel geheugen. Er werden casestudies uit heel Europa verzameld en geanalyseerd. Op de conferentie werden verschillende voorbeelden besproken en bediscussieerd. Er werd zo nu en dan teruggegrepen op spanningsvelden die de dag ervoor naar boven kwamen. De uitkomsten van het onderzoeksproject werden tot slot gepresenteerd in het tijdschrift, toolkit: Participate!. Dat is inmiddels beschikbaar in de mediatheek van de Reinwardt Academie en op internet*.

Cleo Thomas is 4de jaars Reinwardt-student en doet een afstudeeronderzoek naar betekenisgeving van kunst in musea door middel van publieksparticipatie
Romée Mulder, ook Reinwardt-studente, loopt onderzoekstage bij Castrum Peregrini

http://issuu.com/riksutstallningar/docs/timecase_toolkit_digital_version/1?e=3020210/8499975


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie