Lichamen als museaal object?

In januari van dit jaar is in Amsterdam de permanente tentoonstelling van Body Worlds: The happiness project geopend. Deze expositie is de nieuwste in de reeks van de wereldwijd succesvolle ‘Body Worlds’ tentoonstellingen. Deze tentoonstelling staat volledig in het teken van de menselijke anatomie. De tentoonstelling is zowel geliefd als omstreden. Medische studenten vinden het bijzonder informatief, andere vinden het gewoon spannend en sommige hebben er geen mening over. Ik wilde graag weten wat een erfgoedkenner van deze tentoonstelling vind. Ik heb hiervoor Bob Crezee geïnterviewd. Bob is werkzaam op de Reinwardt Academie en geeft onder andere het vak marketing. Hoe kijkt hij naar de tentoonstelling en vindt hij dat Body Worlds eigenlijk één grote marketingstunt is?
Bob Crezee

Bent u bekend met de tentoonstellingen van ‘Body Worlds?’
Ik heb de tentoonstelling zelf voor het laatst gezien in Brussel, en dat is een jaar of tien geleden. Het was een tentoonstelling helemaal in het begin. Mensen uit Nederland gingen hier naar toe, omdat het in Nederland nog niet te zien was geweest. Ik ben er toen naar toe geweest omdat de expositie naar het Museon in Den Haag zou komen. Ik was toen werkzaam in het Museon. Professor Von Hagen had contact met ons opgenomen. Hij zocht een plek in Nederland voor zijn tentoonstelling. Het waren hele moeilijke gesprekken die wij gevoerd hebben met hem. Hij had eigenlijk hele simpele eisen. Hij wilde het hele museum overnemen, het hoefde ons helemaal niets te kosten en de helft van de opbrengst was voor ons. Als deze samenwerking zou doorgaan, dan zou ons dat flink wat geld opleveren. Hij wilde echter overal alles regelen en wij vonden dat op een bepaald moment te ver gaan. Zeker omdat toen de discussie nog heel erg speelde of dit soort tentoonstellingen eigenlijk wel kon. Museon is een museum wat gericht is op kinderen en gezinnen. Wij vroegen ons dus af we wel akkoord moesten gaan met de tentoonstelling, en of het wel ethisch verantwoord was. Uiteindelijk hebben wij het niet gedaan en is de tentoonstelling volgens mij naar de Kunsthal in Rotterdam gegaan.

Mensen die graag na hun dood in de tentoonstelling willen worden opgenomen, kunnen zich aanmelden als donor. Wat vindt u hiervan?
Als mensen zich daar vrijwilliger voor beschikbaar stellen, heb ik daar verder geen moeite mee. Het is een beetje een show natuurlijk, maar het er zit wel een soort van wetenschappelijke doelstelling achter. Als je vind dat jij daar je lichaam voor beschikbaar wilt stellen, dan moet je dat doen.

Bent u het ermee eens dat de tentoonstelling bijzonder geschikt is voor educatie?
In eerste instantie is de tentoonstelling heel geschikt voor medische studenten. Ik denk wel dat het interessant voor iedereen kan zijn, om te weten hoe je lichaam in elkaar zit. Je ziet dat ook op geen enkele andere manier zo goed als in die tentoonstelling.

Zitten wij in Nederland wel te wachten op deze tentoonstelling?
Volgens mij is de discussie over of deze tentoonstelling te ver gaat wel een beetje over. In het begin was dat nog wel zo, maar nu hoor ik daar niet meer zoveel over. Wij zijn in Nederland wel wat gewend natuurlijk en mensen die het niet willen zien die gaan niet. Ik geloof niet dat er ooit protesten zijn geweest.

Wat vindt u van het ethische aspect van de tentoonstelling?
Waar je wel rekening mee moet houden, is dat er bijna niets menselijks meer is. Alles wat je daar ziet is geplastineerd. Er zit geen enkel eiwit meer in wat van jou is, of DNA. Je kunt er nooit meer DNA uithalen, dus je weet nooit wie iemand echt is geweest.

Wat vindt u van de manier hoe de lichamen zijn tentoongesteld?
Ik vind het wel vervelend dat Von Hagen er zo mee op de loop is gegaan. Hij heeft de meest bizarre opstellingen gemaakt, die volgens mij ook echt niemand interessant vind om te zien. Zoals het voorbeeld van de twee mannen die aan het schaken zijn. Zet gewoon de lichamen neer. Besteed je aandacht en inzet in het nog beter kunnen laten zien en niet aan het showelement. Het is te veel show.

Voor het overleden van de deelnemer wordt er een contract afgesloten. Hierin staat wat er na het overlijden wel of niet mag worden gebruikt.
Wat vindt u hiervan?
Ik weet niet precies hoe dat werkt. Ik hoop eigenlijk dat het een contract is waar bijvoorbeeld ook de familie in gekend is. De familieleden zouden dan kunnen controleren of de organisatie zich ook daadwekelijk aan dat contract houdt. Als het alleen een contract is met jou en je bent er niet meer, dan heeft het inderdaad niet zoveel zin. Dan is het een soort afspraak die je hebt gemaakt, waarvan je maar mag hopen dat het goed gaat. Dat is dan ook een zwak punt in het geheel, want wat stelt een dergelijk contract dan eigenlijk nog voor?

Wat denkt u dat het doel van de tentoonstelling is?
Ik denk dat het doel van de tentoonstelling vooral is om steeds meer geld te verdienen. Ik geloof dat er ook nog meerdere tentoonstelling in andere landen te zien zijn. Het zal altijd gebracht worden voor de wetenschap, maar als dat echt zo was dan zouden ze ook niet kiezen voor die rare poses. Er zou veel meer dat wetenschappelijke tintje aan moeten zitten. Zoals samenwerkingen met universiteiten en misschien wel het geven van lezingen. Dat zou ik nog wel spannend vinden.

Wat vindt u van tekstbordjes met informatie bij de lichamen over diegene die is tentoongesteld?
Dat zou pas echt schokkend zijn. Een bordje met een naam of een biografie van die persoon. Ik vind wel dat ze dat zouden moeten doen. Als je durft dan moet je dat ook doen, dan moet je ook stoer zijn. Waarom ook niet eigenlijk?

Wat zou voor u een reden zijn om wel of niet naar de tentoonstelling te gaan?
Ik zou best nog een keer naar de tentoonstelling willen gaan, maar alleen wel zodra het wetenschappelijke aspect meer belicht wordt. Bijvoorbeeld door het geven van lezingen. Voor de rest heb ik het eigenlijk wel gezien. Wellicht dat ik er vanuit een vak oogpunt nog wel een keertje heen zou gaan, maar als bezoeker niet meer. Tenzij ze gaan kiezen voor een andere kant. Ik denk dat zij daar uiteindelijk ook wel voor zullen moeten kiezen. Op een bepaald moment heeft iedereen het wel gezien, en zullen ze er toch iets anders mee moeten gaan doen. Misschien een iets kleinere markt maar wel wetenschappelijker.


Mediabestanden


0 reacties

Plaats een reactie